32179 TAØI LIEÄU LAØM VIEÄC SOÁ 48 CUÛA NGAÂN HAØNG THEÁ GIÔÙI Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Nhûäng baâi hoåc khi chuyïín tûâ caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác sang chñnh thûác Rauál Hernaández-Coss NGÊN HAÂNG THÏË GIÚÁI Baãn quyïìn © 2005 Ngên haâng Taái thiïët vaâ Phaát triïín Quöëc tïë/ Ngên haâng Thïë giúái 1818 H Str., N.W. Washington, D.C. 20433, U.S.A. Baão lûu têët caã caác quyïìn Xuêët baãn taåi Hoa Kyâ ÊËn baãn lêìn 1: Thaáng 3/2005 1 2 3 4 5 07 06 05 Caác Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái àûúåc xuêët baãn nhùçm muåc tiïu chuyïín taãi kïët quaã cöng viïåc cuãa Ngên haâng túái cöång àöìng phaát triïín möåt caách nhanh nhêët. Do vêåy, baãn thaão cuãa taâi liïåu naây chûa àûúåc chuêín bõ theo àuáng caác quy trònh aáp duång cho caác vùn baãn àûúåc biïn têåp chñnh thöëng. Möåt söë nguöìn trñch dêîn trong taâi liïåu naây coá thïí laâ caác taâi liïåu khöng chñnh thûác vaâ coá thïí chûa àûúåc xuêët baãn röång raäi. Nhûäng phaát hiïån, diïîn giaãi vaâ kïët luêån trònh baây trong taâi liïåu naây laâ cuãa taác giaã vaâ khöng nhêët thiïët phaãn aánh quan àiïím cuãa Ngên haâng Taái thiïët vaâ Phaát triïín Quöëc tïë/ Ngên haâng Thïë giúái vaâ caác töí chûác trûåc thuöåc cuãa Ngên haâng naây, hay quan àiïím cuãa caác Giaám àöëc Àiïìu haânh cuãa Ngên haâng Thïë giúái hay cuãa caác chñnh phuã maâ caác töí chûác naây àaåi diïån. Ngên haâng Thïë giúái khöng àaãm baão àöå chñnh xaác cuãa caác dûä liïåu trong cöng trònh nghiïn cûáu naây. Caác àûúâng ranh giúái, mêìu sùæc vaâ tïn goåi vaâ caác thöng tin khaác trïn bêët kyâ baãn àöì naâo trong cöng trònh naây khöng thïí hiïån bêët kyâ yá kiïën naâo cuãa Ngên haâng Thïë giúái vïì àõa võ phaáp lyá cuãa bêët kyâ laänh thöí naâo hay sûå xaác nhêån/taán thaânh hay chêëp nhêån naâo cuãa Ngên haâng àöëi vúái nhûäng àûúâng ranh giúái àoá. Taâi liïåu trong êën baãn naây laâ coá baãn quyïìn. Viïåc sao cheáp vaâ/hoùåc phaát taán möåt phêìn hay toaân böå cöng trònh naây maâ khöng àûúåc pheáp coá thïí laâ haânh vi vi phaåm phaáp luêåt. Ngên haâng Taái thiïët vaâ Phaát triïín Quöëc tïë/ Ngên haâng Thïë giúái khuyïën khñch viïåc truyïìn baá caác cöng trònh cuãa mònh vaâ thöng thûúâng seä nhanh choáng cêëp pheáp cho viïåc sao cheáp laåi caác phêìn cuãa cöng trònh. Àïí àûúåc pheáp sao chuåp hoùåc in laåi bêët kyâ phêìn naâo cuãa cöng trònh nghiïn cûáu naây, xin haäy gûãi yïu cêìu vúái àêìy àuã caác thöng tin túái Trung têm Cêëp pheáp vïì Baãn quyïìn, Inc., 222 Rosewood Drive, Danvers, MA 01923, USA, Àiïån thoaåi: 978-750-8400, Fax: 978-750-4470, www.copyright.com. Têët caã caác thùæc mùæc khaác vïì quyïìn haån vaâ giêëy pheáp, kïí caã quyïìn subsidiary xin gûãi vïì Vùn phoâng Nhaâ Xuêët baãn, Ngên haâng Thïë giúái, 1818 H Street NW, Washington, DC 20433, USA, Fax: 202-522-2422, email:pubrights@worldbank.org. ISBN-10: 0-8213-6127-9 ISBN-13: 978-0-8213-6127-6 eISBN: 0-8213-6128-7 ISSN: 1726-5878 Rauál Hernaández-Coss laâ Chuyïn gia Taâi chñnh thuöåc Böå phêån Höåi nhêåp Thõ trûúâng cuãa Ngên haâng Thïë giúái. Library of Congress Cataloging-in-Publication Data has been requested. Muåc luåc Lúâi noái àêìu v Lúâi caãm ún vii Tûâ viïët tùæt ix Phêìn giúái thiïåu 1 1. Giai àoaån àêìu tiïn 11 2. Giai àoaån trung gian 19 3. Giai àoaån cuöëi cuâng 27 4. Nhûäng baâi hoåc ruát ra tûâ haânh lang chuyïín tiïìn Canada - Viïåt Nam 35 5. Khuyïën nghõ chñnh saách 39 PHUÅ LUÅC 41 I. Nhûäng neát àùåc trûng cuãa hoaåt àöång chuyïín tiïìn 43 II. Töíng quan vïì thõ trûúâng haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 47 III. Töíng quan vïì quaãn lyá cuãa Canada àöëi vúái caác hïå thöëng chuyïín tiïìn 55 IV. Töíng quan hïå thöëng quaãn lyá cuãa Viïåt Nam 61 V. Phên tñch àöång cú cho nghiïn cûáu trûúâng húåp song phûúng Canada-Viïåt Nam 67 Taâi liïåu tham khaão 79 Baãn àöì lûu thöng tiïìn tïå theo con àûúâng chñnh thûác giûäa Canada vaâ Viïåt Nam 85 iii Lúâi noái àêìu N gên haâng Thïë giúái xin caãm ún Nhoám Cöng taác vïì Saáng kiïën Hïå thöëng Chuyïín tiïìn cuãa APEC àaä taåo cú höåi àïí tiïën haânh nghiïn cûáu cuå thïí naây, àêy laâ nghiïn cûáu tònh huöëng thûá hai khaão saát quan hïå chuyïín tiïìn song phûúng. Nghiïn cûáu cuå thïí naây nhùçm muåc tiïu cuãng cöë caác taâi liïåu hiïån taåi vïì chuyïín tiïìn vaâ nïu bêåt tiïìm nùng phaát triïín cuãa caác luöìng chuyïín tiïìn. Thïm vaâo àoá, nghiïn cûáu cuäng nhêën maånh sûå cêìn thiïët phaãi coá caác àöång cú àïí thuác àêíy viïåc sûã duång caác hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác, àöìng thúâi cuäng xaác àõnh caác cú höåi kinh doanh tiïìm nùng cuãa thõ trûúâng chuyïín tiïìn daânh cho caác töí chûác taâi chñnh chñnh qui/chñnh thûác. Nghiïn cûáu naây cuäng thuác àêíy viïåc baão vïå tñnh thöëng nhêët cuãa caác kïnh chuyïín tiïìn trûúác caác kïnh coá thïí liïn quan àïën caác hoaåt àöång töåi phaåm. Cöng trònh nghiïn cûáu àûúåc trònh baây úã àêy laâ möåt phêìn trong möåt nöî lûåc liïn tuåc nhùçm phên tñch, tûâ khña caånh song phûúng, nhûäng vêën àïì hûäu quan giûäa caác nïìn kinh tïë khi thaânh lêåp möåt haânh lang chuyïín tiïìn. Trong khi baáo caáo "Haânh lang chuyïín tiïìn giûäa Myä vaâ Mexico: Nhûäng baâi hoåc ruát ra tûâ viïåc chuyïín tûâ caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác sang chñnh thûác" nghiïn cûáu haânh lang chuyïín tiïìn úã giai àoaån cuöëi cuâng cuãa quaá trònh thiïët lêåp thò nghiïn cûáu vïì trûúâng húåp Canada-Viïåt Nam laâ nghiïn cûáu tònh huöëng song phûúng àêìu tiïn xem xeát vaâ nïu bêåt nhûäng vêën àïì coá liïn quan gùæn liïìn vúái caác haânh lang chuyïín tiïìn úã giai àoaån ban àêìu cuãa quaá trònh thiïët lêåp. Nghiïn cûáu tònh huöëng naây nhùçm muåc tiïu cuãng cöë "Nghiïn cûáu sú böå vïì Chuyïín tiïìn" cuãa Cú quan Phaát triïín Quöëc tïë Canada bùçng caách têåp trung vaâo möåt haânh lang chuyïín tiïìn cuå thïí giûäa Canada vaâ Viïåt Nam, vaâ cöng viïåc naây àaä thûåc hiïån àûúåc nhúâ caác cú quan Canada vaâ Viïåt Nam àaä sùén loâng thûåc hiïån nghiïn cûáu. Nghiïn cûáu tònh huöëng vïì haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam àûúåc phên tñch theo ba giai àoaån cuãa quaá trònh chuyïín tiïìn: Giai àoaån Xuêët phaát, Trung gian vaâ Phaát tiïìn. Möîi giai àoaån àem àïën nhûäng cú höåi vaâ thaách thûác khaác nhau cho nhûäng ngûúâi tham gia vaâo thõ trûúâng. Nghiïn cûáu tònh huöëng naây cuäng nhùçm muåc tiïu nhêën maånh möåt söë àiïím quan troång taåo nïn haânh lang, kïí caã tiïìm nùng phaát triïín àaáng kïí cuãa caác haânh lang chuyïín tiïìn tûúng àöëi nhoã úã giai àoaån khúãi thuyã. Nghiïn cûáu cuäng àùåt muåc tiïu nïu bêåt caác lônh vûåc àaä vaâ àang coá tiïën böå vaâ nhûäng kinh nghiïåm coá thïí hûäu ñch vúái caác nïìn kinh tïë khaác khi hoå chuyïín caác haânh lang chuyïín tiïìn cuãa mònh sang caác hïå thöëng minh baåch vaâ coá tñnh caånh tranh cao hún. Ngên haâng Thïë giúái cam kïët uãng höå caác nïìn kinh tïë tiïëp nhêån tiïìn gûãi vïì tûâ nûúác ngoaâi àïí töëi àa hoáa tiïìm nùng phaát triïín cuãa giaá trõ tiïìn chuyïín vaâ baão v vi Lúâi noái àêìu vïå sûå nguyïn veån cuãa chuáng. Àïí àaåt àûúåc nhûäng muåc tiïu naây, viïåc têåp húåp caã ngûúâi gûãi tiïìn vaâ ngûúâi nhêån tiïìn vaâo caác dõch vuå taâi chñnh chñnh thûác laâ cêìn thiïët vaâ coá thïí thûåc hiïån àûúåc thöng qua viïåc giuáp caác töí chûác cung cêëp dõch vuå taâi chñnh chñnh thûác nhêån thûác àûúåc cú höåi kinh doanh maâ thõ trûúâng chuyïín tiïìn àem laåi. Margery Waxman Giaám àöëc Böå phêån Höåi nhêåp Thõ trûúâng Taâi chñnh Lúâi caãm ún ghiïn cûáu naây laâ kïët quaã cuãa möåt nöî lûåc têåp thïí. Àêy laâ möåt húåp phêìn trong höî N trúå kyä thuêåt do Ngên haâng Thïë giúái cung cêëp trong nùm nay cho Nhoám Cöng taác APEC vïì Saáng kiïën vïì caác Hïå thöëng chuyïín tiïìn. Àöåi nguä chuyïn gia tham gia vaâo dûå aán naây cuäng àöìng thúâi laâm viïåc trong caác húåp phêìn khaác cuãa Saáng kiïën Chuyïín tiïìn APEC. Möîi thaânh viïn coá nhûäng traách nhiïåm chñnh trong möåt chu trònh theo hûúáng dêîn cuãa töi. Têët caã hoå àaä laâm viïåc vúái thúâi gian biïíu rêët chùåt cheä úã caác giai àoaån khaác nhau trong dûå aán. Hoå bao göìm: Corrado Berberis, Oriana Bolvaran, Khalid Boukantar, Chiyere Egwagu, Driss Eldrissi, Isaku Endo, Emily Freimuth, Juan Galarza, Osmama Jaradeh, Amanda Larson, Annika Lindgren, Maria Orellano, Paolo Ugolini, vaâ Andrea Villanueva-Villarreal. Töi xin caám ún nhûäng hûúáng dêîn, bònh luêån vaâ àöång viïn cuãa Margery Waxman, cuäng nhû sûå tû vêën vaâ höî trúå tûâ caác àöìng nghiïåp sau taåi Ngên haâng Thïë giúái: Amar Bhattacharya, Cesare Calari, Wafik Grais, Jeffrey Lecksell, Samuel Munzele, Nguyen Thuy Ngan, Jaime Olazo, Klaus Rohland, Thomas Rose, James Seward, Rimas Survila, vaâ Marilou. Nhûäng ngûúâi tham gia raâ soaát nghiïn cûáu tònh huöëng naây göìm G. Rani Deshpande, Joseá De Luna, Fred Levy, Dilip Ratha, vaâ James Seward. Fred chõu traách nhiïåm têåp húåp caác bònh luêån cuöëi cuâng vaâ thöëng nhêët baãn thaão cuöëi cuâng. Töi xin caám ún nhûäng caá nhên sau, nhûäng ngûúâi àaä àoáng goáp caác bònh luêån, cung cêëp thöng tin vaâ höî trúå kyä thuêåt cho nghiïn cûáu tònh huöëng naây, göìm: Beth Bailey, Mark Boot, Louis Bourgeois, Micheal Brehmer, Quan Trung Bui, Nicolas Burbidge, Jim Butcher, Grant Cameron, Denis Casavant, Barbara Ciarniello, Debra Cowie, Robert Creppin, Minh Phuc Dao, Hieu Dinh Trung Bui, Liem Duong, Ruta Girdauskas, Phillip Goodwin, Rachel Grasham, Dan Huan Ha, Lynn Hemmings, Lan Huong Ho, Minh Ngoc Hoang, Viet Khang Hoang, Thi My Hoa Huynh, Phyllis Johnson, Brian C.Jones, Trong Tuyen Kieu, Allan M. Kurahashi, Charles R. C.Milne, Luis E.Monzon, Daniel Murphy, Jacques Landry, Can D.Le, Phong Chau Le, Thanh Chung Le, Tien Cong Le, Micheal Leaf, Daniel Leduc, Richard LaLonde, Barnabe Ndarishilanye, My Hao Nguyen, Thanh Toai Nguyen, Thi Thanh Phuc Nguyen, Van Sau Nguyen, Van Xuan Nguyen, Christian Paradis, Quang Dzung Pham, Tien Thanh Pham, Van Tan Pham, Thi Thanh Nhan Phan, Van Hanh Phung, Lynne Racine, James D. Robert, Lucinda Sammie, David Sevigny, Steven Strike, John Sullivan, Thuc Truong Sy, Danny Thompson, Ian Toone, Ngoc L.Tran, Van Trung Tran, Diep Trinh, Emina Tudakovic, Juan Oedri Unger, Jing Xu, Mervin E.Zabinsky, Stephanie Zee, vaâ Mark Zelmer. Rauál Hernaández-Coss Washington, D.C. 15-11-2004 vii Tûâ viïët tùæt ACB Ngên haâng Thûúng maåi AÁ chêu ADB Ngên haâng Phaát triïín chêu AÁ AML Chöëng rûãa tiïìn APEC Diïîn àaân Húåp taác Kinh tïë chêu AÁ - Thaái Bònh Dûúng ARS Caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khaác ATM Maáy ruát tiïìn tûå àöång BOP Caán cên Thanh toaán CFT Chöëng Taâi trúå Hoaåt àöång Khuãng böë CIC Cú quan vïì Quyïìn Cöng dên vaâ Nhêåp cû Canada CIDA Töí chûác Phaát triïín Quöëc tïë Canada DAFEL Böå Quaãn lyá Lao àöång Nûúác ngoaâi DFAIT Böå Ngoaåi giao vaâ Thûúng maåi Quöëc tïë Canada EAB Ngên haâng Thûúng maåi Àöng AÁ FATF Nhoám Àùåc traách Taâi chñnh vïì Rûãa tiïìn FDI Àêìu tû Trûåc tiïëp nûúác ngoaâi FDIC Cú quan Baão hiïím Tiïìn gûãi Liïn bang FFT Chuyïín tiïìn Chñnh thûác FINTRAC Trung têm Phên tñch Giao dõch vaâ Baáo caáo Taâi chñnh Canada FIU Böå phêån Tònh baáo Taâi chñnh FMM Höåi nghõ Böå trûúãng Taâi chñnh FRFI Caác töí chûác taâi chñnh do liïn bang quaãn lyá GDP Töíng saãn phêím quöëc nöåi IBPS Hïå thöëng Thanh toaán liïn ngên haâng IFT Chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác IMF Quyä Tiïìn tïå Quöëc tïë IMF BOP Caán cên Thanh toaán IMF IOM Töí chûác Di dên Quöëc tïë KYC Hiïíu Khaách haâng cuãa mònh MOF Böå Taâi chñnh MSB Doanh nghiïåp dõch vuå Tiïìn tïå MTO Ngûúâi chuyïín tiïìn NCCTs Caác nûúác vaâ vuâng laänh thöí bêët húåp taác NGO Töí chûác phi Chñnh phuã ODA Viïån trúå Phaát triïín chñnh thûác OSFI Vùn phoâng Giaám saát caác Töí chûác taâi chñnh PCMLTFA Luêåt vïì Thu nhêåp töåi phaåm (rûãa tiïìn) vaâ Taâi trúå khuãng böë RFIs Caác töí chûác taâi chñnh àûúåc quaãn lyá vaâ giaám saát ROSCA Caác Hiïåp höåi luên chuyïín tñn duång vaâ tiïët kiïåm ix x Tûâ viïët tùæt SBV Ngên haâng Nhaâ nûúác Viïåt Nam SWIFT Hiïåp höåi Viïîn thöng Taâi chñnh liïn Ngên haâng Toaân cêìu VBARD Ngên haâng Nöng nghiïåp vaâ Phaát triïín Nöng thön VBP Ngên haâng Ngûúâi ngheâo Viïåt Nam VCF Höåi ngûúâi Viïåt Nam úã Canada Phêìn giúái thiïåu Böëi caãnh Nùm 2002, Diïîn àaân Húåp taác Kinh tïë chêu AÁ - Thaái Bònh Dûúng (APEC) àûa ra saáng kiïën nghiïn cûáu taác àöång cuãa caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thöëng (ARS), coân goåi laâ caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác (IFT), àöëi vúái caác nïìn kinh tïë thaânh viïn APEC. Thaáng 9 nùm 2002, caác Böå trûúãng Taâi chñnh APEC thaânh lêåp Nhoám Cöng taác àïí nghiïn cûáu caác nhên töë kinh tïë, cú cêëu vaâ phaáp lyá coá taác duång khuyïën khñch viïåc sûã duång caác ARS trong caác nïìn kinh tïë APEC. Ngên haâng Thïë giúái àaä cung cêëp höî trúå kyä thuêåt theo yïu cêìu cuãa àöìng chuã toaå nhoám ARS cuãa APEC. Baáo caáo coá tûåa àïì "Caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác trong khu vûåc APEC: Nhûäng Phaát hiïån ban àêìu vaâ Khuön khöí àïí tiïëp tuåc Phên tñch"1 Toaân vùn baáo caáo coá taåi trang web www.amlcft.org. (APEC 2003) àaä vaåch ra khuön khöí àïí àaánh giaá quy mö doâng kiïìu höëi vaâ àïí phên tñch caác àöång cú àöëi vúái viïåc sûã duång caác kïnh chñnh thûác hay khöng chñnh thûác. Baáo caáo cuäng xem xeát vai troâ cuãa caác töí chûác taâi chñnh chñnh thûác trong viïåc cung cêëp caác dõch vuå chuyïín tiïìn phuâ húåp vúái caác tiïu chuêín quöëc tïë vïì tñnh thöëng nhêët vaâ minh baåch, nhû caác tiïu chuêín coá liïn quan túái hoaåt àöång chöëng rûãa tiïìn vaâ àêëu tranh chöëng taâi trúå khuãng böë (AML/CFT). Khi baáo caáo àûúåc trònh baây taåi Höåi nghõ Böå trûúãng Taâi chñnh APEC 1. Toaân vùn baáo caáo coá taåi trang web www.amlcft.org. 1 2 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái (FFM) thaáng 9/2003, Höåi nghõ "àïì nghõ caác töí chûác taâi chñnh quöëc tïë tiïëp tuåc cöng viïåc nghiïn cûáu rêët coá giaá trõ vïì vêën àïì chuyïín tiïìn cuãa mònh"2. Tuyïn böë chung cuãa caác böå trûúãng taåi Höåi nghõ Böå trûúãng Taâi chñnh APEC lêìn thûá 10, 4-5/9/2003, Phuket, Thaái Lan. Caác àaåi biïíu tham dûå Höåi nghõ Thûá trûúãng Taâi chñnh yïu cêìu Ngên haâng Thïë giúái tiïën haânh caác nghiïn cûáu cuå thïí vïì tûâng nïìn kinh tïë. Taâi liïåu naây laâ nghiïn cûáu cuå thïí thûá hai àûúåc thûåc hiïån theo yïu cêìu àoá. Nghiïn cûáu cuå thïí thûá nhêët "Caác baâi hoåc ruát ra tûâ Haânh lang Chuyïín tiïìn Myä - Mexico àöëi vúái viïåc chuyïín tûâ caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác sang chñnh thûác" àûúåc xuêët baãn thaáng 11/2004.3 Muåc tiïu Trong nhûäng nùm gêìn àêy, khi doâng kiïìu höëi cuäng nhû caác hïå thöëng chuyïín tiïìn ngaây caâng àûúåc caác nhaâ hoaåch àõnh chñnh saách quöëc tïë quan têm hún, caác khaái niïåm liïn quan cuäng àaä àûúåc nïu trong nhiïìu taâi liïåu.4 Caác nhaâ nghiïn cûáu àaä mö taã möi trûúâng vô mö thuêån lúåi cho viïåc chuyïín tiïìn cuãa ngûúâi lao àöång vïì nûúác, caác àöång cú vaâ nhên töë khiïën caác hïå thöëng IFT àûúåc ûa chuöång, nhûäng taác àöång töíng thïí cuãa caác hïå thöëng naây àöëi vúái nhiïåm vuå toaân cêìu AML/CFT vaâ caác yá tûúãng àïí nhûäng doâng tiïìn tïå quöëc tïë lúán naây àoáng goáp vaâo sûå phaát triïín. Xem Ngên haâng Thïë giúái, Baáo caáo vaâ Kïët luêån cuãa Höåi nghõ Quöëc tïë vïì Kiïìu höëi: Taác àöång Phaát triïín, Cú höåi cho Khu vûåc Taâi chñnh vaâ Viïîn caãnh tûúng lai, London, UK, (2003) Caác hïå thöëng Chuyïín tiïìn Khöng chñnh thûác: Phên tñch Hïå thöëng Hawala (2003); Tiïìn chuyïín vïì nûúác cuãa ngûúâi lao àöång: Möåt nguöìn Taâi chñnh cho Phaát triïín tûâ bïn ngoaâi quan troång vaâ bïìn vûäng. Trong Taâi chñnh Phaát triïín Toaân cêìu (2003); Orozco, Tiïìn chuyïín vïì nûúác cuãa ngûúâi lao àöång: Thõ trûúâng, Tiïìn tïå vaâ Chi phñ giaãm (2003); Kiïìu höëi vaâ Thõ trûúâng: Nhûäng ngûúâi múái tham gia vaâ Têåp quaán (2000): Sander, Kiïìu höëi cho caác nûúác àang phaát triïín (2003). 2. Tuyïn böë chung cuãa caác böå trûúãng taåi Höåi nghõ Böå trûúãng Taâi chñnh APEC lêìn thûá 10, 4- 5/9/2003, Phuket, Thaái Lan. 3. Nghiïn cûáu cuå thïí thûá nhêët "Caác baâi hoåc ruát ra tûâ Haânh lang Chuyïín tiïìn Myä - Mexico àöëi vúái viïåc chuyïín tûâ caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác sang chñnh thûác" àûúåc xuêët baãn thaáng 11/2004. 4. Caác nhaâ nghiïn cûáu àaä mö taã möi trûúâng vô mö thuêån lúåi cho viïåc chuyïín tiïìn cuãa ngûúâi lao àöång vïì nûúác, caác àöång cú vaâ nhên töë khiïën caác hïå thöëng IFT àûúåc ûa chuöång, nhûäng taác àöång töíng thïí cuãa caác hïå thöëng naây àöëi vúái nhiïåm vuå toaân cêìu AML/CFT vaâ caác yá tûúâng àïí nhûäng doâng tiïìn tïå quöëc tïë lúán naây àoáng goáp vaâo sûå phaát triïín. Xem Ngên haâng Thïë giúái, Baáo caáo vaâ Kïët luêån cuãa Höåi nghõ Quöëc tïë vïì Kiïìu höëi: Taác àöång Phaát triïín, Cú höåi cho Khu vûåc Taâi chñnh vaâ Viïîn caãnh tûúng lai, London, UK, (2003) Caác hïå thöëng Chuyïín tiïìn Khöng chñnh thûác: Phên tñch Hïå thöëng Hawala (2003); Tiïìn chuyïín vïì nûúác cuãa ngûúâi lao àöång: Möåt nguöìn Taâi chñnh cho Phaát triïín tûâ bïn ngoaâi quan troång vaâ bïìn vûäng. Trong Taâi chñnh Phaát triïín Toaân cêìu (2003); Orozco, Tiïìn chuyïín vïì nûúác cuãa ngûúâi lao àöång: Thõ trûúâng, Tiïìn tïå vaâ Chi phñ giaãm (2003); Kiïìu höëi vaâ Thõ trûúâng: Nhûäng ngûúâi múái tham gia vaâ Têåp quaán (2000): Sander, Kiïìu höëi cho caác nûúác àang phaát triïín (2003). Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 3 Song song vúái viïåc tiïëp tuåc nghiïn cûáu vïì baãn chêët cuãa caác hïå thöëng khöng chñnh thûác, caác nöî lûåc cuäng àang àûúåc tiïën haânh nhùçm hûúáng ngûúâi sûã duång chuyïín tûâ caác hïå thöëng khöng chñnh thûác sang caác hïå thöëng chñnh thûác, vúái muåc tiïu tùng cûúâng tñnh minh baåch cuãa doâng kiïìu höëi vaâ tùng khaã nùng àoáng goáp cuãa kiïìu höëi vaâo sûå phaát triïín úã nûúác tiïëp nhêån. Cú súã cuãa nöî lûåc nghiïn cûáu naây laâ möëi quan têm àïën viïåc baão vïå caác doâng kiïìu höëi húåp phaáp, vñ duå nhû tiïìn cuãa ngûúâi lao àöång chuyïín vïì nûúác, vaâ tiïìm nùng phaát triïín cuãa doâng tiïìn naây, àöìng thúâi cuãng cöë caác cú chïë AML/CFT bùçng caách minh baåch hoáa caác hïå thöëng chuyïín tiïìn. Minh baåch hoáa Rêët nhiïìu loaåi tiïìn khaác nhau ài qua caác hïå thöëng chuyïín tiïìn, tuyâ theo muåc tiïu vaâ yá àõnh cuãa ngûúâi gûãi tiïìn.5 Viïåc giaám saát vaâ àaánh giaá töët hún nhûäng luöìng tiïìn naây laâ rêët quan troång àöëi vúái möåt söë muåc tiïu chñnh saách cöng. Kiïìu höëi gûãi túái möåt söë nûúác coá quy mö úã mûác àöå coá aãnh hûúãng àaáng kïí túái quy mö vaâ cêëu thaânh cuãa taâi saãn taâi chñnh, vaâ dûä liïåu àaáng tin cêåy vïì quy mö cuäng nhû xu hûúáng cuãa kiïìu höëi laâ cêìn thiïët àïí cho pheáp caác cú quan tiïìn tïå quöëc gia dûå àoaán vaâ quaãn lyá taác àöång kinh tïë vô mö cuãa chuáng. Hún thïë, caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác àaä àûúåc xaác àõnh laâ caác möëi liïn kïët loãng leão (yïëu) trong cú chïë AML/CTF cuãa caác quöëc gia. Tiïìn tïå di chuyïín qua caác kïnh chñnh thûác vaâ minh baåch, ngûúåc laåi vúái caác kïnh khöng chñnh thûác khöng minh baåch, coá thïí àûúåc giaám saát vaâ lûu höì sú möåt caách töët hún theo àuáng caác tiïu chuêín AML/CFT, àöìng thúâi vêîn baão vïå tñnh thöëng nhêët cuãa doâng kiïìu höëi. Tiïìm nùng Phaát triïín Sûå àoáng goáp cuãa kiïìu höëi vaâo phaát triïín cuäng coá thïí àûúåc nêng cao vò viïåc chuyïín sang sûã duång caác töí chûác chñnh thûác seä khuyïën khñch tiïët kiïåm vaâ caãi thiïån viïåc phên böí caác nguöìn lûåc àêìu tû. Viïåc chñnh thûác hoáa caác doâng kiïìu höëi cuäng cho pheáp caác gia àònh coá thu nhêåp thêëp hún tiïëp cêån vúái möåt loaåt caác dõch vuå taâi chñnh, tûâ àoá cho hoå nhiïìu cú höåi hún àïí caãi thiïån thu nhêåp vaâ quaãn lyá ruãi ro taâi chñnh cuãa mònh. Viïåc caác töí chûác dõch vuå taâi chñnh cung cêëp dõch vuå troån goái vaâ àöìng böå cho caác khaách haâng chuyïín tiïìn, nhû dõch vuå taâi khoaãn vaäng lai vaâ taâi khoaãn tiïët kiïåm, caác saãn phêím tñn duång vaâ thïë chêëp, coá thïí caãi thiïån àaáng kïí triïín voång kinh tïë cuãa hoå. Thïm vaâo àoá, caác khaách haâng chuyïín tiïìn taåo ra möåt cú höåi tùng 5. Tiïìn chuyïín cuãa caá nhên, nhû tiïìn cuãa ngûúâi lao àöång úã nûúác ngoaâi gûãi vïì, laâ möåt loaåi chuyïín tiïìn, vaâ thûúâng khöng gùæn liïìn vúái caác kïë hoaåch rûãa tiïìn, trûâ smurfing. Caác giao dõch chuyïín tiïìn lúán hún, nhû caác giao dõch gùæn vúái quan hïå thûúng maåi, thûúâng coá ñch cho caác kïë hoaåch rûãa tiïìn hún laâ caác khoaãn chuyïín tiïìn nhoã cuãa caá nhên. 4 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái trûúãng coá lúâi cho caác töí chûác taâi chñnh, kïí caã cho caác töí chûác taâi chñnh vi mö coá vai troâ höî trúå kïët nöëi giûäa caác ngên haâng thûúng maåi vúái caác khaách haâng leã úã caác vuâng lên cêån ngheâo khoá vaâ caác khu vûåc nöng thön. Phaåm vi vaâ Troång têm cuãa Taâi liïåu Taâi liïåu naây nghiïn cûáu kinh nghiïåm cuãa Haânh lang Chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam trong vaâi nùm qua.6 Mùåc duâ coân nhiïìu khña caånh liïn quan àïën kiïìu höëi cêìn àûúåc nghiïn cûáu thïm, kïí caã viïåc ngûúâi nhêån tiïìn sûã duång kiïìu höëi nhû thïë naâo, phaåm vi cuãa dûå aán naây chuã yïëu têåp trung vaâo caác baâi hoåc ruát ra tûâ viïåc chuyïín tûâ caác hïå thöëng khöng chñnh thûác sang hïå thöëng chñnh thûác. Àöëi ngûúåc vúái quy mö lúán vaâ trònh àöå phaát triïín cao cuãa haânh lang chuyïín tiïìn Myä-Mexico àûúåc xem xeát trong nghiïn cûáu cuå thïí àêìu tiïn, haânh lang Canada-Viïåt Nam coá quy mö nhoã xeát vïì giaá trõ tuyïåt àöëi vaâ vêîn coân úã giai àoaån sú khai cuãa quaá trònh chuyïín tûâ caác hïå thöëng khöng chñnh thûác sang chñnh thûác. Caác thöng tin sùén coá vïì caác luöìng tiïìn chuyïín qua haânh lang naây cuäng nhû caác töí chûác coá liïn quan cuäng ñt hún nhiïìu. Lûúång kiïìu höëi gûãi tûâ Canada ài caác khu vûåc khaác lúán hún so vúái lûúång gûãi vïì Viïåt Nam, àöìng thúâi Viïåt Nam cuäng nhêån àûúåc kiïìu höëi tûâ Myä nhiïìu hún tûâ Canada. Tuy nhiïn, úã cêëp àöå toaân cêìu, coá möåt söë lûúång àaáng kïí caác haânh lang chuyïín tiïìn coá quy mö tûúng tûå nhû haânh lang Canada-Viïåt Nam. Vò vêåy, nghiïn cûáu naây laâ bûúác ài àêìu tiïn rêët cêìn thiïët trong viïåc xaác àõnh nhûäng àùåc àiïím chñnh cuãa haânh lang naây vaâ chó ra möåt söë lônh vûåc vaâ vêën àïì maâ caác nhaâ nghiïn cûáu vaâ caác cú quan chûác nùng cêìn xem xeát kyä hún. Di cû tûâ Viïåt Nam sang Canada Mùåc duâ dên söë Viïåt Nam lúán hún dên söë Canada túái 2,5 lêìn song GDP cuãa Canada laåi lúán hún GDP cuãa Viïåt Nam túái 20 lêìn (Baãng 1). Do vêåy, thu nhêåp quöëc dên bònh quên àêìu ngûúâi cuãa Canada lúán hún Baãng 1. Dên söë vaâ caác chó söë kinh tïë cuãa Viïåt Nam hún 50 lêìn, àiïìu naây cuãa Canada vaâ Viïåt Nam phêìn naâo giaãi thñch viïåc di cû cuãa Canada Viïåt Nam ngûúâi Viïåt Nam sang Canada trong Dên söë (triïåu ngûúâi) 31,0 80,4 voâng trïn 30 nùm qua. Tuy nhiïn, Tùng trûúãng dên söë (%) 0,9 1,2 àúåt di cû lúán àêìu tiïn cuãa ngûúâi Viïåt GDP (tyã USD) 714 35 Nam sang Canada diïîn ra nùm 1975, GNI àêìu ngûúâi (USD) 22.390 430 khi Chiïën tranh Viïåt Nam kïët thuác. Kïí tûâ àoá, nhiïìu ngûúâi Viïåt Nam àaä Nguöìn: Ngên haâng Thïë giúái (2002), CIC Canada, Àiïìu tra chuyïín túái Canada vò caã lyá do kinh tïë dên söë nùm 1991, 1996, 2001, Baãn tin Di cû Nöng thön. vaâ chñnh trõ. 6. Mùåc duâ coân nhiïìu khña caånh liïn quan àïën kiïìu höëi cêìn àûúåc nghiïn cûáu thïm, kïí caã viïåc ngûúâi nhêån tiïìn sûã duång kiïìu höëi nhû thïë naâo, phaåm vi cuãa dûå aán naây chuã yïëu têåp trung vaâo caác baâi hoåc ruát ra tûâ viïåc chuyïín tûâ caác hïå thöëng khöng chñnh thûác sang hïå thöëng chñnh thûác. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 5 Biïíu àöì 1: Lûúång ngûúâi nhêåp cû tûâ Viïåt Nam (Nûúác cû truá gêìn nhêët), 1980 - 1983 Nguöìn: Vùn phoâng Cöng dên vaâ Nhêåp cû Canada Trong thêåp kyã tûâ 1991 túái 2001, söë ngûúâi Viïåt Nam sinh söëng úã Canada tùng tûâ khoaãng 94.000 ngûúâi lïn trïn 151.000 ngûúâi, hêìu hïët nhûäng ngûúâi múái di cû àaä túái Canada trong nûãa àêìu thêåp kyã. Tuy nhiïn, túái giûäa nhûäng nùm 90, söë ngûúâi nhêåp cû tûâ Viïåt Nam haâng nùm àaä giaãm xuöëng dûúái 5.000 ngûúâi möîi nùm (Biïíu àöì 1). Trong töíng söë khoaãng 3 triïåu ngûúâi Viïåt Nam sinh söëng úã nûúác ngoaâi nùm 2003, khoaãng 5% laâ úã Canada. Têët caã hoå, trûâ möåt söë ñt nhûäng ngûúâi lao àöång taåm thúâi, laâ ngûúâi thûúâng truá cuãa Canada. YÁ nghôa cuãa kiïìu höëi àöëi vúái Viïåt Nam Kiïìu höëi laâ möåt nguöìn vöën bïn ngoaâi quan troång àöëi vúái nïìn kinh tïë Viïåt Nam. Lûúång tiïìn cuãa ngûúâi lao àöång chuyïín vïì nûúác thöëng kï àûúåc tùng hún 2 lêìn tûâ mûác 1,2 tyã USD lïn 2,6 tyã USD trong voâng 4 nùm 1999-2003 (Biïíu àöì 2).7 Dûä liïåu trònh baây úã àêy lêëy tûâ caác nguöìn chñnh thûác cuãa chñnh phuã vaâ chuã yïëu bao göìm kiïìu höëi chuyïín qua caác kïnh chñnh thûác. Dûä liïåu khöng àûúåc thöëng kï laâ caác khoaãn chuyïín qua caác kïnh khöng chñnh thûác khöng àûúåc baáo caáo. Caác khoaãn khöng àûúåc baáo caáo gûãi tûâ Canada coá thïí laâ rêët quan troång, vò möåt lûúång lúán kiïìu höëi àûúåc cho laâ ài qua 7. Dûä liïåu trònh baây úã àêy lêëy tûâ caác nguöìn chñnh thûác cuãa chñnh phuã vaâ chuã yïëu bao göìm kiïìu höëi chuyïín qua caác kïnh chñnh thûác. Dûä liïåu khöng àûúåc thöëng kï laâ caác khoaãn chuyïín qua caác kïnh khöng chñnh thûác khöng àûúåc baáo caáo. Caác khoaãn khöng àûúåc baáo caáo gûãi tûâ Canada coá thïí laâ rêët quan troång, vò möåt lûúång lúán kiïìu höëi àûúåc cho laâ ài qua caác cú chïë khöng chñnh thûác. 6 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái Biïíu àöì 2: Tiïìn chuyïín vïì nûúác cuãa ngûúâi lao àöång vaâ ODA Nguöìn: Böå Kïë hoaåch vaâ Àêìu tû Viïåt Nam, Baáo Àêìu tû Viïåt Nam. Baãng 2: Tiïìn chuyïín vïì nûúác cuãa ngûúâi lao àöång so vúái chó tiïu kinh tïë phaát triïín khaác Phêìn trùm cuãa tiïìn chuyïín vïì nûúác cuãa ngûúâi lao àöång trong: 1999 2000 2001 2002 2003 GDP 4,4 6,1 5,6 6,2 7,4 Xuêët khêíu haâng hoáa 10,4 12,2 11,7 12,4 13,2 Àêìu tû trûåc tiïëp nûúác ngoaâi (FDI) 85.0 135.4 134.9 147.6 159.4 Höî trúå phaát triïín chñnh thûác (ODA) 89 106 117 148 164 Nguöìn: Trung têm Xuác tiïën Thûúng maåi vaâ Àêìu tû, Böå Kïë hoaåch vaâ Àêìu tû, Baáo Àêìu tû. caác cú chïë khöng chñnh thûác. Trong nùm 2003, lûúång kiïìu höëi thöëng kï àûúåc àoáng goáp vöën cho nïìn kinh tïë Viïåt Nam nhiïìu hún lûúång ODA àùng kyá túái 1 tyã USD. Lûúång kiïìu höëi cuãa Viïåt kiïìu àûúåc tröng àúåi seä àaåt mûác 3,5 tyã USD nùm 2004, tûác laâ trang traãi túái 62% thêm huåt thûúng maåi dûå àoaán. Baãng 2 chó ra têìm quan troång cuãa tiïìn cuãa ngûúâi lao àöång chuyïín vïì nûúác so vúái caác chó tiïu kinh tïë vô mö chñnh. Nùm 2003, kiïìu höëi tûúng àûúng vúái khoaãng 7,4% GDP, 160% àêìu tû trûåc tiïëp nûúác ngoaâi (FDI) (xem thïm Biïíu àöì 3), vaâ 13% xuêët khêíu haâng hoáa, so vúái mûác 4,4%, 85% vaâ 10% tûúng ûáng trong nùm 1999. Kiïìu höëi trong giai àoaån naây cuäng trúã thaânh möåt nguöìn taâi chñnh tûâ bïn ngoaâi cho nïìn kinh tïë Viïåt Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 7 Biïíu àöì 3: Tiïìn chuyïín vïì nûúác cuãa ngûúâi lao àöång vaâ Àêìu tû trûåc tiïëp nûúác ngoaâi Nguöìn: UÃy ban caác vêën àïì nûúác ngoaâi cuãa Viïåt Nam vaâ Ngên haâng Thïë giúái. Nam quan troång hún nhiïìu so vúái höî trúå phaát triïín chñnh thûác, tùng tûâ mûác tûúng àûúng 89% ODA nùm 1999 lïn 164% nùm 2003. Nhoám ngûúâi lao àöång Viïåt Nam laâm viïåc taåi nûúác ngoaâi theo caác húåp àöìng do chñnh phuã baão trúå laâ möåt nguöìn tùng thu kiïìu höëi. Thïm vaâo àoá, Viïåt Nam àang thu huát ngaây caâng nhiïìu vöën àêìu tû tûâ nhûäng kiïìu dên cuãa mònh úã nûúác ngoaâi. Tiïën böå trong viïåc chuyïín sang möåt nïìn kinh tïë dûåa trïn nïìn taãng thõ trûúâng vaâ töëc àöå tùng trûúãng bònh quên khoaãng 6,5% haâng nùm trong voâng möåt thêåp kyã rûúäi qua àaä thuác àêíy sûå phaát triïín cuãa caác doanh nghiïåp tû nhên úã nhiïìu lônh vûåc khaác nhau, thu huát nguöìn lûåc tûâ caác thaânh viïn gia àònh úã nûúác ngoaâi. Haânh lang Canada-Viïåt Nam Taâi liïåu naây àûa ra möåt bûác tranh töíng quaát sú böå vïì haânh lang Canada-Viïåt Nam vaâ xaác àõnh caác lônh vûåc cêìn tiïëp tuåc haânh àöång àïí tùng cûúâng sûå phaát triïín vaâ tñnh thöëng nhêët cuãa haânh lang naây. Vúái nhûäng haån chïë vïì dûä liïåu vaâ thûåc tïë laâ caác nhaâ cung cêëp dõch vuå khöng chñnh thûác tiïëp tuåc àoáng vai troâ quan troång trong haânh lang naây, taâi liïåu naây khöng tûå cho rùçng àaä àïì cêåp àïën toaân böå caác vêën àïì coá liïn quan maâ thay vò thïë, seä têåp trung vaâo möåt söë khña caånh choån loåc cuãa quy trònh chuyïín tiïìn nöíi lïn tûâ caác cuöåc phoãng vêën cuãa nhoám nghiïn cûáu taåi caã Canada vaâ Viïåt Nam. Àïí phuåc vuå muåc tiïu thaão luêån, quaá trònh chuyïín tiïìn àûúåc chia thaânh ba giai àoaån: Giai àoaån Àêìu tiïn, khi ngûúâi gûãi tiïìn coá quyïìn quyïët àõnh, Giai àoaån Trung gian, bao göìm caác hïå thöëng taåo thuêån lúåi cho viïåc chuyïín tiïìn qua biïn giúái, vaâ Giai àoaån Cuöëi cuâng, khi tiïìn túái tay cuãa ngûúâi nhêån. 8 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái Liïn quan túái Giai àoaån Àêìu tiïn, nhoám nghiïn cûáu àùåt giaã thiïët laâ Canada coá cöng nghïå, thïí chïë, nïìn taãng khaách haâng vaâ vöën àuã àïí cuãng cöë caác hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác vaâ thu huát nhûäng ngûúâi gûãi tiïìn chuyïín tûâ caác kïnh khöng chñnh thûác sang chñnh thûác, song thõ trûúâng chûa coá möåt bûúác chuyïín toaân diïån. AÁp duång khuön khöí phên tñch nïu trong baáo caáo sú böå cuãa APEC, nghiïn cûáu têåp trung vaâo caác àöång cú thõ trûúâng coá aãnh hûúãng túái lûåa choån cuãa ngûúâi sûã duång giûäa caác kïnh chñnh thûác vaâ khöng chñnh thûác sùén coá. Nghiïn cûáu vïì caác àöång cú nhòn chung khùèng àõnh caác giaã thiïët trïn vaâ nïu ra möåt söë vêën àïì chñnh nhû sau: Ngûúâi chuyïín tiïìn tûâ Canada vïì Viïåt Nam chuã yïëu laâ coá cuâng nguöìn göëc vúái thoái quen gûãi tiïìn àùåc biïåt bõ aãnh hûúãng nùång nïì búãi àùåc tñnh dên töåc; Möåt phêìn vò thõ hiïëu cuãa ngûúâi gûãi tiïìn, vaâ vò giûäa caác töí chûác taâi chñnh Canada vaâ Viïåt Nam coân chûa coá möëi quan hïå kinh doanh lêu àúâi, nhûäng ngûúâi kinh doanh khöng chñnh thûác laåi laâ nhûäng ngûúâi cung cêëp dõch vuå chuã chöët trong haânh lang gûãi tiïìn naây; Àöëi ngûúåc vúái haânh lang Myä-Mexico, lûúång giao dõch song phûúng trong trûúâng húåp Canada vaâ Viïåt Nam coá thïí laâ tûå thên noá khöng àuã àïí hêëp dêîn caác töí chûác taâi chñnh lúán caånh tranh vúái nhau vò cú höåi kinh doanh naây; lúåi nhuêån tûâ cöng viïåc naây coá thïí vêîn coân phuå thuöåc vaâo viïåc höåi nhêåp caác hoaåt àöång liïn quan cuãa Viïåt Nam vaâo ngaânh kinh doanh chuyïín tiïìn toaân cêìu; thöng tin vïì kiïìu höëi cuãa Viïåt kiïìu taåi Canada vêîn coân rêët haån chïë, vaâ sûå caãi thiïån thöng tin bõ haån chïë búãi thûåc tïë úã Canada khöng coá caác yïu cêìu vïì cêëp pheáp, àùng lyá hay caác yïu cêìu phaáp lyá khaác àöëi vúái viïåc kinh doanh dõch vuå tiïìn tïå. Taåi Giai àoaån Trung gian, nhoám nghiïn cûáu hy voång seä thêëy rùçng caác töí chûác àöåc quyïìn chñnh thûác thöëng trõ thõ trûúâng, vaâ caác hïå thöëng IFT àûúåc sûã duång röång raäi, àêy laâ hai àùåc àiïím thûúâng gùæn liïìn vúái möåt thõ trûúâng trong giai àoaån phaát triïín sú khai. Nghiïn cûáu khùèng àõnh rùçng caác hïå thöëng IFT àûúåc sûã duång röång raäi, nhûng thõ phêìn khöng mang tñnh têåp trung cao. Caác vêën àïì chñnh nöíi lïn göìm: Mùåc duâ hiïëm dûä liïåu, lûúång tiïìn gûãi qua haânh lang naây àang tùng lïn, vaâ caác àöëi thuã caånh tranh múái àaä tham gia vaâo thõ trûúâng; Caác hïå thöëng IFT àûúåc sûã duång röång raäi, vaâ möåt söë coá veã dñnh daáng àïën caác hoaåt àöång phi phaáp; Ngên haâng vaâ caác töí chûác tñn duång coá thïí gùåp phaãi caác trúã ngaåi dûúái daång quy àõnh khi tùng khaã nùng caånh tranh cuãa mònh; Caác tiïën böå cöng nghïå trong viïåc chuyïín tiïìn vêîn chûa aãnh hûúãng àaáng kïí àïën haânh lang naây. Liïn quan àïën Giai àoaån cuöëi cuâng, nhoám nghiïn cûáu giaã àõnh rùçng sûå tiïëp cêån cuãa ngûúâi nhêån tiïìn túái caác kïnh chi traã laâ yïëu töë chuã chöët trong viïåc quyïët àõnh ngûúâi gûãi tiïìn choån gûãi tiïìn bùçng caách naâo taåi Giai àoaån àêìu tiïn. Kïët quaã tòm àûúåc khùèng àõnh rùçng caác töí chûác chñnh thûác seä cêìn phaãi múã röång vaâ caãi thiïån caác kïnh chi traã cuãa Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 9 mònh nïëu hoå muöën tùng khaã nùng caånh tranh úã Giai àoaån cuöëi cuâng. Caác vêën àïì khaác nöíi lïn göìm: Sûå phên böë vïì mùåt àõa lyá cuãa doâng kiïìu höëi coá xu hûúáng liïn quan túái loaåi ngûúâi gûãi ­ ngûúâi lao àöång theo húåp àöìng hay Viïåt Kiïìu; Chñnh saách cuãa Chñnh phuã Viïåt Nam àöëi vúái kiïìu höëi àoáng vai troâ chuã chöët taác àöång túái viïåc ngûúâi gûãi tiïìn chuyïín tiïìn chñnh thûác hay khöng chñnh thûác; Ngûúâi nhêån tiïìn àaánh giaá cao viïåc giêëu tïn; vaâ Caác cú quan chûác nùng àang tòm caách caãi thiïån viïåc lûu trûä höì sú vïì doâng kiïìu höëi vaâ thu thêåp dûä liïåu toaân diïån hún. Böë cuåc cuãa Baáo caáo Phêìn coân laåi cuãa baáo caáo àûúåc sùæp xïëp thaânh nùm phêìn. Chûúng 1-3 lêìn lûúåt mö taã caác àùåc àiïím cuãa Giai àoaån Àêìu tiïn, Giai àoaån Trung gian vaâ Giai àoaån cuöëi cuâng. Chûúng 4 toám tùæt caác baâi hoåc ruát ra tûâ nghiïn cûáu sú böå vïì haânh lang Canada-Viïåt Nam naây, vaâ Chûúng 5 nïu ra caác kïët quaã khuyïën nghõ. Nùm phuå luåc böí sung cho baáo caáo vúái caác mö taã chi tiïët hún vïì caác àùåc àiïím hoaåt àöång cuãa haânh lang chuyïín tiïìn naây, vúái töíng quan vïì thõ trûúâng, mö taã vïì khuön khöí chñnh saách cuãa Canada vaâ Viïåt Nam, vaâ vúái möåt phên tñch vïì caác àöång cú aãnh hûúãng àïën caác quyïët àõnh chuyïín tiïìn trong haânh lang naây. CHÖÔNG 1 Giai àoaån Àêìu tiïn C anada laâ àiïím àïën cuãa khaá nhiïìu dên nhêåp cû,8 sûå hiïån diïån cuãa nhûäng ngûúâi naây àûúng nhiïn seä keáo theo sûå phaát triïín cuãa caác hïå thöëng chuyïín tiïìn phuåc vuå cho hoå vaâ cho cöång àöìng cuãa hoå taåi quï nhaâ.9 Hiïån àaä coá nhiïìu yïëu töë cú baãn cêìn coá àïí phaát triïín möåt thõ trûúâng chuyïín tiïìn chñnh thûác hiïåu quaã, nhû sûå töìn taåi caác caác cöång àöìng gûãi tiïìn lúán, möåt lônh vûåc taâi chñnh öín àõnh, vaâ sûå tiïëp cêån cöng nghïå vaâ vöën. Taåi Canada, dõch vuå chuyïín tiïìn do caác töí chûác taâi chñnh àûúåc quaãn lyá vaâ giaám saát (RFIs), nhû laâ caác ngên haâng, caác cöng ty tñn thaác vaâ cho vay, vaâ caác töí chûác tñn duång cung cêëp. Tuy nhiïn, caác doanh nghiïåp dõch vuå tiïìn tïå (MSBs)10 xem ra àang ài trûúác caác RFIs möåt bûúác trong viïåc cung cêëp caác dõch vuå chuyïín tiïìn cho ngûúâi nhêåp cû göëc Viïåt àûúåc nghiïn cûáu úã phêìn naây. Caác MSBs khöng àûúåc àiïìu tiïët vaâ giaám saát möåt caách cêín troång song cuäng phaãi tuên thuã caác nghôa vuå AML/CFT nhû caác RFIs. 8. Canada aáp duång ba mûác phên loaåi àïí xaác àõnh tònh traång nhêåp cû úã Canada: "Cöng dên Canada", "Nguúâi thûúâng truá" vaâ "ngûúâi lao àöång nhêåp cû taåm thúâi". Cöång àöìng dên cû gûãi tiïìn tûâ Canada vïì Viïåt Nam göìm caác cöng dên Canada vaâ ngûúâi thûúâng truá göëc Viïåt. Trong baáo caáo naây, taác giaã sûã duång thuêåt ngûä Viïåt Kiïìu, "ngûúâi Viïåt di cû" hoùåc "ngûúâi Viïåt gûãi tiïìn" àïí chó caác cöng dên Canada hoùåc ngûúâi thûúâng truá coá göëc Viïåt. 9. Chñnh phuã Canada àaä hoaân têët möåt baáo caáo khaái quaát mang tñnh thùm doâ vïì caác haânh lang chuyïín tiïìn giûäa Canada vúái El Salvador, Guatemala, Guyana, Haiti, Honduras, Jamaica vaâ Mexico. Böå Taâi chñnh vaâ Ngoaåi giao, Cú quan Phaát triïín Quöëc tïë Canada (CIDA) vaâ Vùn phoâng Cöng dên vaâ Nhêåp cû Canada (CIC) coá cuâng möëi quan têm àïën vêën àïì naây, vaâ CIDA àoáng vai troâ ài àêìu trong viïåc höî trúå caác nghiïn cûáu liïn quan. 10. MSBs bao göìm bêët kyâ ai tham gia vaâo cöng viïåc chuyïín tiïìn, kïí caã caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác hay khöng chñnh thöëng nhû hawala, hundi vaâ fei chien. 11 12 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái Caác àöång cú chñnh taác àöång àïën lûåa choån cuãa ngûúâi nhêåp cû göëc Viïåt vïì caác loaåi hònh dõch vuå chuyïín tiïìn khaác nhau úã Giai àoaån Àêìu tiïn bao göìm sûå hiïíu biïët vïì vùn hoáa, quan hïå caá nhên, vaâ töëc àöå, chi phñ vaâ àöå tin cêåy tûúng àöëi cuãa caác dõch vuå tûúng ûáng. Caác àùåc àiïím chñnh cuãa thõ trûúâng àûúåc nghiïn cûáu naây laâm saáng toã laâ: Vai troâ tûúng àöëi haån chïë cuãa caác RFIs; Thoái quen gûãi tiïìn cuãa Viïåt Kiïìu úã Canada; Vai troâ cuãa àùåc tñnh dên töåc trong viïåc choån lûåa giûäa caác phûúng thûác chuyïín tiïìn khaác nhau; vaâ Yïu cêìu caác nhaâ cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn phaãi àûúåc cêëp pheáp/àùng kyá. Vai troâ tûúng àöëi haån chïë cuãa caác RFIs Nhûäng haån chïë vïì söë liïåu khiïën cho viïåc khùèng àõnh laåi caác àùåc àiïím cuãa thõ trûúâng chuyïín tiïìn úã Canada, vai troâ cuå thïí vaâ têìm quan troång cuãa caác töí chûác khaác nhau trong ngaânh trúã nïn khoá khùn. Nghiïn cûáu ban àêìu cho thêëy roä raâng laâ caác MSBs àang chiïëm lônh ngaânh chuyïín tiïìn úã Canada. Vñ duå vïì nhûäng nhaâ cung cêëp dõch vuå naây bao göìm àaåi lyá cuãa caác MTOs thûúng maåi lêu àúâi hay caác nhaâ kinh doanh mang ñt tñnh thûúng maåi hoáa hún cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn thöng qua caác cûãa haâng baán leã maâ chûác nùng chñnh laâ baán caác haâng hoaá hay dõch vuå khaác. Nhûäng cûãa haâng nhû vêåy thûúâng phuåc vuå cho caác cöång àöìng dên cû cuå thïí. RFIs hiïån nay àoáng möåt vai troâ tûúng àöëi nhoã trong haânh lang naây. Mùåc duâ lûúång kiïìu höëi gûãi túái Viïåt Nam coá thïí khöng hêëp dêîn caác RFIs chuyïn mön hoaá vaâo haânh lang naây, noá vêîn àem laåi möåt cú höåi kinh doanh coá lúâi maâ caác doanh nghiïåp naây àang dêìn nhêån thûác àûúåc, ngoaâi viïåc hoå cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn khùæp toaân cêìu. Möåt söë RFIs, àùåc biïåt laâ caác töí chûác tñn duång, àaä àûa möåt söë chûúng trònh chuyïín tiïìn haån chïë vaâo haânh lang Canada-Viïåt Namvúái mûác àöå thaânh cöng khaác nhau.11 Àïí àûáng vûäng hún trïn thõ trûúâng chuyïín tiïìn, hoå seä cêìn phaãi aáp duång cöång nghïå cêìn thiïët àïí tiïën haânh giao dõch nhanh hún vaâ reã hún. (Nhûäng khña caånh naây seä àûúåc thaão luêån thïm trong phêìn vïì Giai àoaån Trung gian). Thïm vaâo àoá, RFIs seä phaãi tòm hiïíu thïm vïì lõch sûã vaâ thoái quen gûãi tiïìn cuãa ngûúâi Canada göëc Viïåt àïí coá thïí àûa ra caác chûúng trònh chuyïín tiïìn phuâ húåp vúái nhu cêìu cuãa khaách haâng. Thoái quen gûãi tiïìn cuãa Viïåt Kiïìu úã Canada Ngûúâi lao àöång Viïåt Nam úã nûúác ngoaâi nhòn chung thuöåc hai loaåi: nhûäng ngûúâi lao àöång nhêåp cû taåm thúâi vaâ Viïåt Kiïìu. Kïí tûâ nùm 1994, chñnh phuã Viïåt Nam àaä baão trúå möåt chûúng trònh gûãi ngûúâi lao àöång ra nûúác ngoaâi theo caác húåp àöìng coá thúâi haån. Trong nhûäng nùm gêìn àêy, nhûäng ngûúâi ài lao àöång nûúác ngoaâi naây chuã yïëu laâ túái 11. Ngên haâng Scotia vaâ Caisses Populaires Desjardin laâ hai vñ duå. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 13 caác nûúác laáng giïìng nhû Nhêåt Baãn, Haân Quöëc, Laâo, Malaysia vaâ Àaâi Loan. Giûäa Viïåt Nam vaâ Canada hiïån nay chûa coá möåt chûúng trònh gûãi ngûúâi ài lao àöång naâo àûúåc töí chûác qua caác kïnh chñnh phuã, mùåc duâ vêîn coá möåt àöåi nguä khoaãng 55 lao àöång thúâi vuå vaâ/hoùåc taåm thúâi tûâ Viïåt Nam hiïån àang laâm viïåc úã Canada theo caác thoaã thuêån caá nhên hoùåc cuãa tûâng cöng ty cuå thïí. ÚÃ Canada, nhoám ngûúâi thûá hai, Viïåt Kiïìu, laâ nhûäng ngûúâi àaä thiïët lêåp cöång àöìng vaâ thûúâng gûãi kiïìu höëi. Viïåt Kiïìu laâ möåt tûâ àûúåc ngûúâi Viïåt Nam sûã duång àïí nhùæc túái nhûäng ngûúâi Viïåt úã nûúác ngoaâi noái chung, mùåc duâ ban àêìu tûâ naây aám chó nhûäng ngûúâi tõ naån tröën khoãi Viïåt Nam trong cöng cuöåc chuyïín àöíi hònh thûác kinh tïë - xaä höåi thúâi kyâ nhûäng nùm 70. Nhoám ngûúâi Viïåt thûá hai àïën Canada theo chûúng trònh àoaân tuå gia àònh cuãa chñnh phuã Canada. Canada cuäng tiïëp tuåc chêëp nhêån möåt söë ngûúâi nhêåp cû choån loåc àõnh kyâ, nhûäng ngûúâi naây goáp phêìn thuác àêíy sûå tùng trûúãng cuãa doâng kiïìu höëi gûãi vïì Viïåt Nam. Xeát vïì võ trñ cuãa hoå trong lõch sûã Viïåt Nam, Viïåt Kiïìu coá xu hûúáng duy trò quan àiïím chñnh trõ cûáng rùæn vaâ vêîn caãnh giaác vúái chñnh phuã Viïåt Nam. Theo àiïìu tra dên söë cuãa Canada nùm 2001, söë ngûúâi göëc Viïåt laâ 151.410 ngûúâi (Höåp 1), tûác laâ chó chiïëm möåt phêìn rêët nhoã trong cöång àöìng ngûúâi nhêåp cû cuãa Canada. Nghiïn cûáu sú böå chó ra rùçng Viïåt Kiïìu vaâ nhûäng ngûúâi lao àöång nhêåp cû taåm thúâi coá thoái quan chuyïín tiïìn khaác nhau àaáng kïí - möåt àiïìu àaáng àïí quan têm vò noá coá thïí aãnh hûúãng túái viïåc àûa ra caác saãn phêím vaâ dõch vuå cuäng nhû xêy dûång caác quy àõnh nhû thïë naâo. Thoái quen chuyïín tiïìn cuãa Viïåt Kiïìu àûúåc hònh thaânh chuã yïëu laâ tûâ mong muöën àûúåc duy trò caác quan hïå caá nhên hay kinh doanh úã Viïåt Nam vaâ tûâ nhêån thûác cuãa hoå vïì chñnh phuã Viïåt Nam. Sau nùm 1975, nùm àaánh dêëu sûå kiïån "Saâi Goân suåp àöí", nhûäng ngûúâi tõ naån bùæt àêìu sang Canada. Giûäa nùm 1979 vaâ 1980, khoaãng 50.000 "thuyïìn nhên" Viïåt Nam àaä túái Canada.12 Kïí tûâ àoá, cöång àöìng ngûúâi Viïåt àaä tùng lïn vaâ phaát triïín qua vaâi giai àoaån: àõnh cû, hoâa nhêåp, vaâ tham gia. Hêìu hïët Viïåt Kiïìu nay àïìu coá quyïìn cöng dên Canada vaâ àaä hoâa nhêåp vaâ xaä höåi Canada theo caác phong tuåc cuãa cuãa tûâng àõa phûúng, àöìng thúâi ngaây caâng coá nhiïìu ngûúâi mêët möëi liïn hïå gia àònh vúái Viïåt Nam. Àiïìu naây àaä dêîn túái viïåc lûúång tiïìn gûãi vïì Viïåt Nam àïí höî trúå caác thaânh viïn gia àònh giaãm xuöëng. Tuy nhiïn, ngûúâi ta àang chuyïín nhiïìu tiïìn vïì hún cho muåc àñch àêìu tû. Cöång àöìng ngûúâi Viïåt úã Canada hiïån nay àaä bûúác sang giai àoaån tham gia, vaâ coá mùåt trong toaân böå caác lônh vûåc cuãa àúâi söëng kinh tïë, chñnh trõ, xaä höåi vaâ vùn hoáa cuãa xaä höåi Canada.13 Thoái quen chuyïín tiïìn cuãa Viïåt Kiïìu nhòn chung khöng coá àùåc àiïím laâ gûãi caác khoaãn tiïìn nhoã möåt caách thûúâng xuyïn àïí höî trúå thên nhên trong nûúác. Thay vaâo 12. Trong söë nhûäng ngûúâi tõ naån naây, möåt söë laâ ngûúâi Viïåt göëc Hoa. Nghiïn cûáu sêu hún coá thïí giuáp laâm roä vai troâ vaâ àùåc àiïím cuãa tiïíu cöång àöìng naây trong cöång àöìng ngûúâi Viïåt. 13. Vúái tû caách laâ núi têåp húåp cuãa cöång àöìng ngûúâi Viïåt úã Canada, Höåi Viïåt Kiïìu Canada (VCF) àaä àûúåc thaânh lêåp vaâo nùm 1980. VCF, hiïån coá 15 höåi thaânh viïn khùæp Canada, coá ba muåc tiïu: (1) duy trò sûå àoaân kïët giûäa caác höåi ngûúâi Viïåt úã khùæp Canada vaâ cên àöëi hoaåt àöång cuãa chuáng; (2) baão töìn vaâ phaát triïín vùn hoaá Viïåt vaâ laâm phong phuá nïìn vùn hoaá Canada; (3) nuöi dûúäng tinh thêìn höî trúå lêîn nhau vaâ traách nhiïåm cöång àöìng. . 14 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái àoá, Viïåt Kiïìu coá xu hûúáng gûãi tiïìn ba hoùåc böën lêìn möîi nùm vaâo caác dõp lïî höåi vùn hoaá, nhû ngaây Tïët14 vaâ caác sûå kiïån gia àònh nhû ma chay, cûúái hoãi. Nhûäng khoaãn kiïìu höëi khaác cuãa Viïåt Kiïìu chuyïín vïì duâng cho caác muåc àñch àêìu tû vaâo kinh doanh nhû bêët àöång saãn vaâ khaách saån. Thöng thûúâng nhûäng khoaãn àêìu tû naây àûúåc àûa vaâo caác doanh nghiïåp do gia àònh hoùåc baån beâ àiïìu haânh. Caác khoaãn kiïìu höëi khaác àûúåc chuyïín vïì àïí chuêín bõ cho viïåc höìi hûúng cuöëi àúâi cuãa ngûúâi di cû. Söë tiïìn gûãi vïì thûúâng trong khoaãng tûâ 300 túái vaâi nghòn àö la Canada (Can$ 1.000-5.000). Vai troâ cuãa àùåc tñnh dên töåc Hiïíu àûúåc baãn chêët cuãa cöång àöìng Viïåt Kiïìu, vai troâ quan troång cuãa àùåc tñnh dên töåc trong cöång àöìng naây, vaâ thoái quen cuãa ngûúâi gûãi tiïìn coá thïí goáp phêìn giuáp caác töí chûác chuyïín tiïìn phaát triïín saãn phêím vaâ dõch vuå cuãa mònh àïí àaáp ûáng nhu cêìu cuãa khaách haâng. Caác ngên haâng Canada túái nay chûa tham gia àaáng kïí vaâo viïåc chuyïín tiïìn túái Viïåt Nam, möåt phêìn laâ do "sûå khaác biïåt vùn hoaá" dïî thêëy giûäa caác töí chûác taâi chñnh chñnh thûác vaâ ngûúâi gûãi tiïìn göëc Viïåt. Nghiïn cûáu sú böå vïì möåt söë trung têm chñnh cuãa ngûúâi gûãi tiïìn göëc Viïåt taåi Canada cho thêëy thõ trûúâng chuyïín tiïìn hiïån do caác MSBs nùm giûä, caác MSBs naây àaä tiïën haânh möåt nöî lûåc àöìng böå àïí tham nhêåp vaâo cöång àöìng sùæc töåc naây. Vñ duå, úã Toronto, coá khoaãng 15 cöng ty chuyïín tiïìn àûúåc nïu trong caác túâ baáo àõa phûúng cuãa ngûúâi Viïåt.15 ÚÃ Vancouver, rêët nhiïìu ngûúâi Viïåt sûã duång caác MSBs àïí chuyïín tiïìn vïì Viïåt nam. Nhûäng dõch vuå naây do caác doanh nghiïåp úã caác vuâng lên cêån nhû caác cûãa haâng cho thuï bùng video, cûãa haâng laâm moáng tay, thêím myä viïån, cûãa haâng hoa vaâ caác àaåi lyá du lõch cung cêëp. ÚÃ Montreal, nhûäng ngûúâi chuyïín kiïìu höëi gûãi tiïìn thöng qua caác nhaâ kinh doanh chñnh thûác vaâ khöng chñnh thûác cuäng nhû thöng qua baån beâ vïì thùm Viïåt Nam. Nhûäng ngûúâi kinh doanh khöng chñnh thûác àûúåc ûa chuöång hún tû tûúãng tûâ xûa laâ khöng tin cêåy vaâo caác kïnh chñnh thûác úã Viïåt Nam, nhû seä àûúåc tiïëp tuåc phên tñch thïm trong baáo caáo.16 Àùåc tñnh dên töåc cuäng àoáng möåt vai troâ quan troång trong viïåc hònh thaânh súã thñch sûã duång caác hïå thöëng IFT. Caác cuöåc phoãng vêën chó ra rùçng chó ngûúâi Viïåt Nam, hoùåc nhûäng ngûúâi coá thïí noái tiïëng Viïåt múái coá thïí tiïëp cêån àûúåc caác hïå thöëng IFT trong cöång àöìng ngûúâi Viïåt. 14. Ngaây Tïët laâ ngaây nùm múái theo Êm lõch. Tïët àûúåc chñnh thûác chaâo mûâng trong 3 ngaây, nhûng thûúâng thò keáo daâi caã tuêìn vúái viïåc tùng quaâ lêîn nhau vaâ tiïu duâng nhiïìu. Do vêåy, kiïìu höëi gûãi vïì cho ngaây Tïët thûúâng àûúåc tiïu duâng ngay chûá khöng àem àêìu tû. 15. Thúâi múái (úã Toronto), Thúâi Baáo (úã Toronto), vaâ Thúâi sûå (úã Vancouver) laâ vñ duå vïì nhûäng túâ baáo naây. 16. Nhoám nghiïn cûáu thùm Toronto, Vancouver vaâ Montreal. Caác quan saát àaä àûúåc khùèng àõnh laåi trong caác cuöåc phoãng vêën vúái Cöång àöìng ngûúâi Viïåt úã Canada, möåt NGO Viïåt Nam - Canada rêët gêìn guäi vúái cöång àöìng ngûúâi viïåt vaâ quen vúái viïåc chuyïín kiïìu höëi vïì nûúác cuãa ngûúâi Viïåt. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 15 Canadaåi höä xa âo va åp nhê Vancouver.â âa va hoä àaâ va Montrealâlaá ào Canada theo dên ëp tiï ët, cöng ìn nhê quyïá ánlúåt coä Viïâi àa nayët ngûú ìng hï ìu àö Hê ång ëc. cöá co quö ân toa núiâla trïn 2001. ánlúë Toronto ây, nùmë phö naì sö ânh àö íu dên thaâi biï tra vaåt ìu möãú trong àiiï åa ho trung Canada, åptê minh kï ëng Nhû ëng Canadaãú sö Thö ëu yïã nhau.ác quan Namtå chu kha Cú ìn: Viïiâ Canadaãú phûúng Nguö àõaác Ngûú1:på Namåt Viïâi caåctu Hö åptêái Ngûú vú 16 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái Möåt söë MTOs nhaâ nûúác úã Canada àaä nhùæm túái cöång àöìng ngûúâi Viïåt, Möåt trong söë àoá, bùçng viïåc têåp trung vaâo caác nhu cêìu cuãa cöång àöìng vaâ àiïìu chónh caác dõch vuå cho phuâ húåp, àaä vûúåt qua caác haâng raâo vïì sùæc töåc cuãa nhûäng ngûúâi gûãi tiïìn göëc Viïåt. Cöng ty naây àiïìu haânh caác cûãa haâng cung cêëp möåt loaåt caác saãn phêím vaâ dõch vuå nhû àiïån thoaåi di àöång, haâng àiïån tûã, vaâ tour du lõch, cuäng nhû laâ chuyïín tiïìn. Cöng ty coá àaåi lyá cuãa riïng mònh úã Viïåt Nam, nhûäng àaåi lyá naây cung cêëp caác dõch vuå giao tiïìn têån nhaâ hïët sûác thuêån tiïån. MTO naây cuäng quaãng caáo trïn caác baáo tiïëng Viïåt vaâ tñnh möåt mûác phñ khaá caånh tranh laâ 5 àö la Canada cho möîi giao dõch, cöång vúái 1,5% trõ giaá giao dõch. MTO naây baáo caáo laâ khoaãng 60% lûúång tiïìn cöng ty chuyïín laâ gûãi vïì miïìn Nam (vuâng thaânh phöë Höì Chñ Minh vaâ Caâ Mau), 15% laâ túái khu vûåc miïìn Trung (Àaâ Nùéng, Ninh Thuêån, vaâ Thûâa Thiïn Huïë), vaâ khoaãng 25% laâ gûãi ra miïìn Bùæc (Quaãng Ninh, Haãi Phoâng vaâ Haâ Nöåi). Lûúång kiïìu höëi tuyâ thuöåc vaâo thúâi àiïím trong nùm. Vñ duå, trong thaáng 12 vaâ thaáng 1, trûúác Tïët Êm lõch, khoaãng 100.000 àö la Canada àûúåc chuyïín möîi ngaây. Vaâo caác muâa khaác trong nùm, chó khoaãng tûâ 20.000-30.000 àö la Canada àûúåc chuyïín möîi ngaây. Àiïìu tiïët caác MSBs Theo khuön khöí phaáp lyá cuãa Canada, RFIs laâ nhûäng töí chûác taâi chñnh cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn duy nhêët phaãi chõu sûå quaãn lyá vaâ giaám saát nhaâ nûúác. Chuáng àûúåc àiïìu tiïët búãi chñnh quyïìn liïn bang hoùåc cêëp vuâng.17 Tuy nhiïn, cuäng nhû caác töí chûác taâi chñnh, caác MSBs úã Canada coá caác nghôa vuå AML/CFT (caác nghôa vuå nhêån daång khaách haâng, lûu giûä höì sú, baáo caáo). Thïm vaâo àoá, Trung têm Phên tñch Giao dõch vaâ Baáo caáo Taâi chñnh Canada (FINTRAC) àaä tiïën haânh möåt chiïën dõch coá phaåm vi rêët röång, vúái muåc tiïu giuáp caác MSBs hiïíu roä hún vïì nhûäng nghôa vuå naây. Caác cú quan chûác nùng úã Canada hiïån àang nghiïn cûáu caách thûác àïí thûåc thi möåt caách töët nhêët caác tiïu chuêín quöëc tïë vïì AML/CFT nhû yïu cêìu caác àaåi lyá chuyïín tiïìn phaãi àùng kyá vúái Höåp 2. Àõnh nghôa vïì Cêëp pheáp vaâ Àùng kyá Theo Khuyïën nghõ Àùåc biïåt söë VI cuãa FATF, têët caã caác hïå thöëng chuyïín tiïìn (chñnh thûác cuäng nhû khöng chñnh thûác) cêìn àûúåc cêëp pheáp hoùåc àùng kyá vúái caác cú quan quaãn lyá. Àûúng nhiïn, chó riïng viïåc cêëp pheáp hay àùng kyá khöng coá nghôa laâ möåt hïå thöëng àaä àûúåc giaám saát giöëng nhû caác töí chûác trong lônh vûåc taâi chñnh coá àiïìu tiïët. Theo Baáo caáo vïì nhûäng Têåp quaán Thûåc haânh Quöëc tïë töët nhêët, viïåc cêëp pheáp coá nghôa laâ cú quan quaãn lyá àaä kiïím tra vaâ cho pheáp möåt nhaâ kinh doanh cuå thïí àûúåc tiïën haânh cöng viïåc kinh doanh àoá, trong khi àùng chó chó àún giaãn laâ nhaâ kinh doanh àaä coá tïn trong danh saách cuãa nhaâ quaãn lyá. Nguöìn: FATF 2001 17. Cú quan quaãn lyá liïn bang laâ Vùn phoâng Giaám saát caác Töí chûác Taâi chñnh (OSFI). Möîi vuâng cuäng coá cú quan quaãn lyá cuãa riïng mònh. 18. Khuyïën nghõ Àùåc biïåt VI cuãa FATF. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 17 hoùåc àûúåc cêëp pheáp búãi caác cú quan chûác nùng (Höåp 2).18 Luêåt vïì Thu nhêåp cuãa Töåi phaåm (Rûãa tiïìn) vaâ Taâi trúå Khuãng böë nùm 2001 (PCMLTFA) vaâ caác quy àõnh thûåc thi luêåt naây chûáa àûång caác biïån phaáp AML/CFT aáp duång cho möåt loaåt caác àún võ coá nghôa vuå phaãi baáo caáo úã Canada, kïí caã caác MSBs. Luêåt phaáp cuäng àaä lêåp ra FINTRAC, cú quan chõu traách nhiïåm tiïëp nhêån, phên tñch, àaánh giaá vaâ cung cêëp caác tin tûác taâi chñnh vïì caác hoaåt àöång bõ nghi ngúâ laâ rûãa tiïìn, taâi trúå khuãng böë, vaâ nguy cú àe doaå an ninh Canada. Theo khuön khöí phaáp luêåt naây, möåt söë quy àõnh àûúåc aáp duång cho caác MSBs, kïí caã yïu cêìu xêy dûång möåt chûúng trònh tuên thuã AML nöåi böå. CHÖÔNG 2 Giai àoaån trung gian G iai àoaån trung gian bao göìm caác dõch vuå chuyïín tiïìn maâ àöång cú chñnh laâ lúåi nhuêån. Caác töí chûác trung gian àaáp ûáng nhu cêìu cuãa khaách haâng nhùçm duy trò vaâ tùng lúåi nhuêån cuãa hoå. Mùåc duâ caác hïå thöëng IFT vêîn tiïëp tuåc àûúåc sûã duång röång raäi, Viïåt Nam àaä coá tiïën böå trong viïåc múã röång caác dõch vuå trung gian chñnh thûác trïn thõ trûúâng. Tuy vêåy, viïåc chñnh thûác hoaá kïnh naây úã giai àoaån àêìu, vaâ vêîn coân khaã nùng laåm duång möåt söë kïnh khöng chñnh thûác vêîn coân. Nhûäng àùåc àiïím àaáng chuá yá cuãa giai àoaån trung gian trong haânh lang naây àûúåc thaão luêån úã àêy göìm: Tònh traång caác hïå thöëng khöng chñnh thûác vêîn àûúåc sûã duång röång raäi vaâo muåc àñch chuyïín tiïìn qua biïn giúái; Mûác àöå phaát triïín cuãa ngaânh taâi chñnh Viïåt Nam; vaâ Nhûäng trúã ngaåi àöëi vúái sûå phaát triïín caác dõch vuå chuyïín tiïìn cuãa caác RFIs cuãa Canada. Tònh traång sûã duång röång raäi caác IFTs Nhû àaä lûu yá úã trïn, caác hïå thöëng IFT àûúåc sûã duång röång raäi trong haânh lang chuyïín tiïìn giûäa Canada vaâ Viïåt Nam. Nhòn chung coá ba phûúng thûác àïí chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác tûâ Canada sang Viïåt Nam: chuyïín tiïìn qua caác MSB, chuyïín tiïìn tay ba, vaâ chuyïín tay tiïìn mùåt khöng àûúåc khai baáo. Àöång cú chñnh cho viïåc sûã duång caác hïå thöëng IFTs trong haânh lang naây laâ chi phñ, töëc àöå vaâ sûå gêìn guäi vïì mùåt vùn hoaá. Nhûäng ngûúâi sûã duång IFT àûúåc phoãng vêën trong nghiïn cûáu, cuâng vúái caác thaânh viïn trong ngaânh chuyïín tiïìn nhòn chung cho rùçng caác hïå thöëng IFTs laâ caác 19 20 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái kïnh àaáng tin cêåy, trong khi caác thaânh viïn cuãa cöång àöìng thûåc thi phaáp luêåt cho rùçng àöå tin cêåy thûåc chêët cuãa chuáng keám hún danh tiïëng cuãa mònh, vaâ nhûäng ngûúâi sûã duång thûúâng bõ lûâa.19 MSBs. Mùåc duâ caác MSBs phaãi tuên thuã caác quy àõnh cuãa FINTRAC, vêîn coá möåt vaâi kïnh khöng chñnh thûác thuöåc nhoám kinh doanh chuyïín tiïìn naây khöng tuên thuã àêìy àuã caác nghôa vuå phaáp lyá cuãa mònh. Àiïìu naây khöng nhêët thiïët noái lïn rùçng caác kïnh naây khöng àaáng tin cêåy, khöng húåp phaáp hoùåc traái pheáp, song noá laâm dêëy lïn möëi lo ngaåi vïì khaã nùng laåm duång hiïån àang töìn taåi trong hoaåt àöång cuãa caác kïnh khöng chñnh thûác naây. Khaã nùng naây àûúåc minh hoaå trong Höåp 3. Höåp 3. Duy trò tñnh thöëng nhêët cuãa Haânh lang chuyïín tiïìn Canada - Viïåt Nam Trong caác haânh lang chuyïín tiïìn, thûúâng coá khaã nùng laâ boån töåi phaåm laåm duång caác kïnh chuyïín tiïìn àïí àêíy maånh caác hoaåt àöång traái pheáp cuãa mònh. Do vêåy, àïí baão vïå tñnh thöëng nhêët cuãa caác doâng tiïìn, cêìn phaãi coá khuön khöí phaáp lyá húåp lyá vaâ caác tiïu chuêín naây phaãi àûúåc thûåc thi hiïåu quaã. Mùåc duâ khöng nïn khaái quaát hoáa nhûäng baáo caáo sau tûâ caác phûúng tiïån thöng tin àaåi chuáng taåi Canada thaânh nhêån àõnh laâ caác hïå thöëng chuyïín tiïìn taåo thuêån lúåi cho töåi phaåm, song chuáng cuäng caãnh baáo caác nhaâ hoaåch àõnh chñnh saách vïì sûå cêìn thiïët phaãi phoâng chöëng viïåc boån töåi phaåm laåm duång caác hïå thöëng naây. Möåt loaåi caác cuöåc khaám xeát àöìng böå cuãa chñnh quyïìn úã Canada vaâ Myä àaä àûúåc àûa lïn baáo chñ vaâo ngaây 31/3/2004. Caác cuöåc khaám xeát naây nhùæm vaâo caã núi cû truá cuäng nhû laâ núi kinh doanh àûúåc cho laâ thuöåc vïì möåt maång lûúái töåi phaåm quöëc tïë dñnh lñu túái buön lêåu ma tuyá vaâ rûãa tiïìn. Caác baáo baáo caáo laâ maång lûúái töåi phaåm naây chõu traách nhiïåm saãn xuêët ecstasy vaâ cêìn sa taåi Canada vaâ phên phöëi chuáng úã khùæp nûúác Myä, vaâ sau àoá húåp phaáp hoaá nhûäng thu nhêåp phi phaáp tûâ viïåc buön ma tuyá àûa vïì Canada vaâ Viïåt Nam. Maång lûúái töåi phaåm naây àuúåc baáo caáo laâ àaä sûã duång caã caác cöng ty thêåt vaâ cöng ty ma àïí húåp phaáp hoaá nhûäng thu nhêåp tûâ viïåc buön lêåu ma tuyá àûa trúã laåi Canada vaâ àûa sang Viïåt Nam vaâ àûúåc cho laâ cuäng tham gia cung cêëp caác dõch vuå rûãa tiïìn cho caác maång lûúái buön lêåu ma tuyá khaác. Theo túâ Ottawa Sun, maång lûúái naây àaä che àêåy nguöìn göëc thûåc chêët cuãa thu nhêåp vaâ sûã duång caác cöng ty chuyïín tiïìn àïí rûãa tiïìn. Trong möåt trûúâng húåp cuå thïí, theo baáo caáo, möåt keã vêån chuyïín ma tuyá àaä bõ caác quan chûác bùæt taåi biïn giúái Myä-Canada vúái khoaãng 750.000 USD giêëu trong bònh xùng ö tö cuãa mònh. Maång lûúái töåi phaåm cuå thïí naây àûúåc baáo giúái cho rùçng àaä rûãa túái gêìn 5 triïåu USD möîi thaáng. Nguöìn: RCMP (Thöng caáo baáo chñ), Túâ Globe and Mail, Túâ Ottawa Sun. 19. Caác cuöåc phoãng vêën àûúåc thûåc hiïån vúái caác thaânh viïn cuãa Súã caãnh saát Ontario, Súã caãnh saát Ottawa, vaâ Caãnh saát Cú àöång Hoaâng gia Canada. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 21 Chuyïín tiïìn tay ba. "Chuyïín tiïìn tay ba" sûã duång phûúng phaáp buâ trûâ taâi khoaãn vaâ caác phûúng phaáp ghi söí khaác àïí taåo thuêån lúåi cho caác giao dõch theo caách gêìn giöëng vúái caách cuãa nhûäng nhaâ kinh doanh hawala. Caác cuöåc phoãng vêën vúái caác khu vûåc tû nhên vaâ caác cú quan cuãa chñnh phuã cho thêëy viïåc thanh toaán hêìu hïët caác giao dõch chuyïín tiïìn tay ba thûúâng gùæn vúái giao dõch thûúng maåi. Caác nhaâ kinh doanh IFT úã Canada thûúâng tiïën haânh caác hoaåt àöång kinh doanh khaác taåi cuâng möåt àõa àiïím àoá, vñ duå nhû möåt cûãa haâng cho thuï bùng video, möåt dõch vuå chuyïín phaát bûu kiïån, hay möåt cûãa haâng rau. Nhûäng doanh nghiïåp naây sûã duång caác giao dõch thûúng maåi vaâ caác chuyïën haâng àïí tiïën haânh caác giao dõch chuyïín tiïìn trong haânh lang naây thöng qua viïåc ghi hoaá àún cao hoùåc thêëp hún thûåc tïë. Chuyïín tay. Quy àõnh haãi quan cuãa Viïåt Nam cho pheáp möîi caá nhên àûúåc mang töëi àa laâ 3.000USD vaâo Viïåt Nam. Caác cuöåc phoãng vêën cuãa nhoám nghiïn cûáu cho thêëy coá nhiïìu quan àiïím khaác nhau vïì taác duång cuãa viïåc chuyïín tay. Möåt söë ngûúâi àûúåc phoãng vêën cho rùçng caách naây ngaây caâng ñt phöí biïën hún do caác biïån phaáp haãi quan vaâ khai baáo chùåt cheä hún cuãa Viïåt Nam. Tuy nhiïn, möåt söë ngûúâi àûúåc phoãng vêën cuäng cho biïët nhûäng ngûúâi chuyïín tiïìn vaâ nhûäng ngûúâi mang tiïìn mùåt coá thïí tòm nhiïìu caách àïí tröën traánh caác biïån phaáp taåi biïn giúái. Nhûäng nhaâ kinh doanh IFTs taåi Viïåt Nam Caác hïå thöëng IFTs àûúåc sûã duång röång raäi taåi Viïåt Nam. Coá thïí dïî daâng tòm thêëy nhûäng ngûúâi cung cêëp caác hïå thöëng naây úã möåt khu chúå taåi thaânh phöë Höì Chñ Minh hay trïn möåt àûúâng phöë Haâ Nöåi. Nhoám nghiïn cûáu àaä àïën hai cûãa haâng úã caã hai thaânh phöë àïí tòm nhûäng nhaâ cung cêëp IFT. Chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác coá xu hûúáng phöí biïën hún úã miïìn Bùæc, trong khi àoá caác dõch vuå chuyïín tiïìn chñnh thûác àaä xêm nhêåp sêu hún vaâo miïìn Nam. Caác khoaãn tiïìn lúán vaâo Viïåt Nam thöng qua caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác àûúåc duâng àïí cêëp vöën cho möåt loaåt caác hoaåt àöång khaác nhau. Tiïìn chuyïín vïì nûúác coá thïí àûúåc sûã duång àïí höî trúå viïåc chi tiïu haâng ngaây trong gia àònh hoùåc vaâo möåt ngaây nghó hoùåc ngaây lïî cuãa gia àònh. Möåt söë ngûúâi nhêån tiïìn àûúåc phoãng vêën búãi nhoám nghiïn cûáu àaä sûã duång caác khoaãn tiïìn chuyïín vïì nhêån àûúåc àïí múã caác nhaâ haâng vaâ khaách saån (Höåp 4). Caác cuöåc phoãng vêën cho thêëy rùçng nhûäng ngûúâi cung cêëp IFT tuên thuã möåt phûúng thûác chuyïín tiïìn chung. Nhaâ cung cêëp úã Canada gûãi tiïìn vïì Viïåt Nam vaâo 5 giúâ chiïìu cuãa möîi ngaây laâm viïåc (tûác laâ buöíi saáng úã Viïåt Nam). Àöëi taác phña Viïåt Nam giao tiïìn cho ngûúâi nhêån trong ngaây höm àoá. Tñnh töíng laåi, giao dõch chûa mêët àïën 24 giúâ. Caác nhaâ cung cêëp hai nûúác thanh toaán cho nhau thöng qua taâi khoaãn ngên haâng hoùåc thöng qua caác giao dõch thûúng maåi (Höåp 5). 22 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái Höåp 4. Caác hïå thöëng IFTs taåi Viïåt Nam Caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác hoaåt àöång taåi caác khu chúå chñnh cuãa Viïåt Nam. Coá thïí dïî daâng tòm thêëy caác nhaâ cung cêëp IFT tòm thêëy úã thaânh phöë Höì Chñ Minh vaâ Haâ Nöåi. Nhoám nghiïn cûáu àaä tòm ra hoå ngay úã cûãa haâng thûá hai maâ hoå àïën. Thaânh phöë Höì Chñ Minh (Chúå Bïën Thaânh) Ngûúi cung cêëp dõch vuå naây súã hûäu möåt cûãa haâng àöì trang sûác àùåt caách àaåi lyá cuãa Western Union chó khoaãng 10 meát. Thaânh viïn cuãa nhoám nghiïn cûáu giaã vúâ àang tiïën haânh chuyïín tiïìn giûäa Canada vaâ Viïåt Nam. Hoå mö taã möåt giao dõch tûúãng tûúång vúái giaá trõ lïn túái $600.000. Ngûúâi cung cêëp IFT thûåc hiïån vaâi cuá àiïån thoaåi túái caác möëi cuãa baâ ta taåi Canada. Baâ ta hoãi xin söë àiïån thoaåi taåi Canada àïí ngûúâi cuãa baâ ta úã Canada liïn laåc vúái ngûúâi gûãi tiïìn vaâ àûa ra chó dêîn. Phñ chuyïín tiïìn laâ 6%. Hïå thöëng naây laâ möåt phêìn trong möåt maång lûúái nöëi nhûäng ngûúâi gûãi tiïìn vaâ ngûúâi nhêån úã Canada vaâ Myä. Nhûäng bûúác sau seä àûúåc tiïën haânh àïí hoaân têët giao dõch gûãi tiïìn: Ngûúâi gûãi gûãi tiïìn vaâo möåt taâi khoaãn ngên haâng àûúåc chó àõnh taåi nûúác gûãi tiïìn. Nhaâ cung cêëp IFT taåi Canada xaác nhêån àaä coá tiïìn trong taâi khoaãn vaâ chuyïín cho ngûúâi gûãi tiïìn möåt maä söë. Nhaâ cung cêëp IFT úã Canada goåi cho nhaâ cung cêëp IFT úã Viïåt Nam àïí chuyïín maä söë naây; Ngûúâi gûãi tiïìn goåi cho ngûúâi nhêån àïí chuyïín maä söë naây. Ngûúâi nhêån nhêån tiïìn khi àûa maä söë cho nhaâ cung cêëp IFT taåi Viïåt Nam. Tiïìn seä coá mùåt taåi Viïåt Nam ngay khi ngûúâi cung cêëp IFT phña Canada xaác nhêån tiïìn àaä àûúåc àoáng vaâo taâi khoaãn taåi Canada. Kiïíu hïå thöëng naây cuäng coá thïí àûúåc xïëp vaâo loaåi chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác búãi trïn thûåc tïë tiïìn khöng hïì àûúåc chuyïín, thay vaâo àoá, caác bïn seä tiïën haânh buâ trûâ taâi khoaãn lêîn nhau. Haâ Nöåi (Phöë Haâng Baåc) Caác nhaâ cung cêëp IFT cuäng àûúåc tòm thêëy úã Haâ Nöåi. Tuy nhiïn, hoå cho biïët àang taåm thúâi dûâng caác hoaåt àöång chuyïín tiïìn do sûác eáp cuãa chñnh quyïìn. Hoå àïì nghõ nhoám nghiïn cûáu quay laåi sau möåt tuêìn. Nguöìn: Caác cuöåc phoãng vêën vúái caác nhaâ cung cêëp IFT. Höåp 5. Hoaåt àöång chuyïín tiïìn 24 giúâ cuãa IFT giûäa Canada vaâ Viïåt Nam Caác nhaâ cung cêëp IFT taåi Vancouver vaâ àöëi taác phña Viïåt Nam chûa cêìn àïën 24 giúâi àïí chuyïín vaâ giao tiïìn. Vñ duå, ngûúâi gûãi tiïìn àùåt tiïìn vaâo taâi khoaãn luác 10 giúâ saáng úã Vancouver; nhaâ cung cêëp IFT chuyïín tiïìn naây vïì Viïåt Nam vaâo luåc 5 giúâ chiïìu cuâng ngaây. Nhaâ cung cêëp IFT phña Viïåt Nam nhêån àûúåc tiïìn ngay luác àoá (7 giúâ saáng úã Viïåt Nam). Ngûúâi nhêån tiïìn lêëy tiïìn trong cuâng ngaây thöng qua dõch vuå giao tiïìn têån nhaâ. Thúâi gian sûã duång 0 giúâ 7 giúâ 17 giúâ Giúâ Canada (muái giúâ Thaái Bònh Dûúng) 10:00 saáng 5:00 chiïìu 3:00 saáng Canada (Giai àoaån àêìu tiïn) Tiïìn vaâo taâi khoaãn Giai àoaån trung gian Chuyïín tiïìn Viïåt Nam (Giai àoaån cuöëi cuâng) Giao tiïìn Giúâ Viïåt Nam 12:00 àïm 7:00 saáng 5:00 chiïìu Nguöìn: Caác cuöåc phoãng vêën vúái cöång àöìng ngûúâi Viïåt taåi Vancouver vaâ caác nhaâ cung cêëp IFT Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 23 Nhûäng thuêån lúåi cuãa IFTs Caác hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác vêîn chûa theo kõp töëc àöå vaâ chi phñ thêëp cuãa caác hïå thöëng IFT chuyïín tiïìn tûâ Canada vïì Viïåt Nam. Trong haânh lang Canada-Viïåt Nam, töëc àöå laâ àiïím khaác biïåt chuã chöët giûäa caác hïå thöëng chñnh thûác vaâ khöng chñnh thûác. Chuyïín tiïìn qua ngên haâng vaâ caác MSBs lúán khaác, nhû Western Union coá thïí mêët 2-5 ngaây so vúái 24 giúâ nïëu gûãi qua caác nhaâ cung cêëp IFT. Trong möåt söë trûúâng húåp, thúâi gian chuyïín tiïìn qua caác kïnh chñnh thûác túái caác khu vûåc nöng thön úã Viïåt Nam coá thïí lïn túái möåt thaáng. Möåt àaåi lyá IFT thöng thûúâng tñnh mûác thñ tûâ 1-2% söë tiïìn àûúåc chuyïín trong möîi giao dõch, tuyâ thuöåc vaâo quy mö giao dõch. Phñ trong caác hïå thöëng chñnh thûác thò rêët khaác nhau, coá thïí tûâ 2-10%. Möåt söë nhaâ cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn qua caác hïå thöëng chñnh thûác tñnh phñ phêìn trùm reã hún nhûng hoå laåi cöång thïm möåt khoaãn phñ tñnh àöìng àïìu cho moåi giao dõch.20 Trong trûúâng húåp chuyïín qua ngên haâng, ngûúâi nhêån coá thïí phaãi traã thïm phñ cho ngûúâi trung gian vaâ ngûúâi chi traã úã Viïåt Nam. Do vêåy, ngûúâi gûãi tiïìn coá thïí seä phaãi traã phñ nhiïìu hún khi sûã duång caác nhaâ cung cêëp chñnh thûác. Phaát triïín thõ trûúâng Viïåt Nam Tùng trûúãng kinh tïë úã Viïåt Nam vaâ lûúång tiïìn chuyïín vïì nûúác gia tùng àaä thu huát nhiïìu ngûúâi múái tham gia vaâo thõ trûúâng chuyïín tiïìn úã Viïåt Nam. Mùåc duâ vêîn coân phaãi laâm rêët nhiïìu àïí phaát triïín thõ trûúâng chuyïín tiïìn cuãa mònh song Viïåt Nam cuäng àaä coá nhiïìu tiïën böå trong nhûäng nùm gêìn àêy. Caác àöëi thuã caånh tranh múái. Nùm 2002, maâ nûúác múã röång phaåm vi caác cöng ty àûúåc hoaåt àöång nhû laâ caác MTOs. Hiïån nay coá khoaãng 50 ngên haâng àûúåc pheáp tiïën haânh kinh doanh chuyïín tiïìn úã Viïåt Nam. Ba ngên haâng nhêån chuyïín tiïìn vïì nûúác nhiïìu nhêët laâ VICB, Ngên haâng Àöng AÁ, vaâ Ngên haâng Thûúng maåi AÁ chêu. Trong caác phoãng vêën möåt ngên haâng cho biïët trûúác àêy àaä tòm chiïëm toaân böå thõ trûúâng chuyïín tiïìn úã Viïåt Nam song nay chó coân 10%, thõ phêìn coân laåi àaä rúi vaâo tay nhûäng àöëi thuã caånh tranh múái tham gia vaâo thõ trûúâng vúái caác chiïën lûúåc thõ trûúâng nùng àöång vaâ dõch vuå chuyïn nghiïåp. Caác ngên haâng xêy dûång quan hïå àöëi taác vúái caác MTOs vaâ caác doanh nghiïåp khaác àïí taåo ra caác kïnh.21 Caác quan hïå àöëi taác naây àaä taåo nïn möåt loaåt caác maång lûúái vúái mûác àöå thaânh cöng khaác nhau. Hêìu hïët caác ngên haâng thûúng maåi kyá húåp 20. Theo caác cuöåc phoãng vêën maâ chuáng töi thûåc hiïån vúái caác nhaâ cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn vaâ vúái cöång àöìng ngûúâi Viïåt, phñ cuãa hïå thöëng FFT laâ khoaãng 2%. Caác àaåi lyá IFT tñnh phñ 1,6% giaá trõ tiïìn chuyïín àöëi vúái möîi giao dõch (2% nïëu laâ giao dõch nhoã). Hêìu hïët caác ngên haâng vaâ MTOs tñnh tûâ 3% trúã lïn tuyâ thuöåc töëc àöå chuyïín tiïìn. Caác khoaãn phñ àöìng àïìu coá thïí cuäng àûúåc gheáp vaâo giaá. 21. Western Union àaä bùæt àêìu coá mùåt úã Viïåt Nam. Hoå coá khoaãng 200 vùn phoâng àaåi lyá úã àêy. Western Union àaä kyá möåt húåp àöìng trûåc tiïëp vúái möåt söë ngên haâng vaâ möåt cöng ty thûúng maåi - ACB, VBARD, VPB vaâ EDEN - cung cêëp cho hoå phêìn mïìm vaâ àaâo taåo caán böå. 24 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái àöìng thuï caác töí chûác taâi chñnh khaác laâm àaåi lyá cho mònh, vaâ möåt söë ngên haâng coá caác MTOs riïng cuãa mònh. ÚÃ Viïåt Nam, caác ngên haâng àûúåc pheáp coá quan hïå vúái bêët kyâ loaåi hònh cöng ty naâo. Caác töí chûác taâi chñnh trung gian phi ngên haâng - caác cöng ty taâi chñnh vaâ cöng ty cho thuï - àaä bùæt àêìu phaát triïín dõch vuå chuyïín tiïìn tûâ nùm ngoaái. Nhu cêìu cöng nghïå. Nïëu caác töí chûác trung gian trong khu vûåc chñnh thûác caãi thiïån cöng nghïå vaâ caãi thiïån dõch vuå chuyïín tiïìn, hoå coá thïí bùæt àêìu caånh tranh vúái caác dõch vuå nhanh hún, giaá reã hún cuãa caác nhaâ cung cêëp IFT. Hiïån nay, caác ngên haâng vaâ töí chûác tñn duång chuã yïëu chó dûåa vaâo maång SWIFT, vúái chi phñ töën keám hún vaâ töëc àöå chêåm hún möåt maång lûúái àûúåc thiïët kïí àïí phuåc vuå riïng viïåc chuyïín tiïìn caá nhên.22 Möåt söë töí chûác taâi chñnh trung gian chó àún giaãn dûåa vaâo maång lûúái hïå thöëng cuãa Western Union, song caác nhaâ cung cêëp chó dûåa vaâo Western Union vaâ SWIFT àïí chuyïín tiïìn chùæc chùæn seä khöng theo kõp töëc àöå vaâ chi phñ thêëp cuãa caác hïå thöëng IFT. Hiïån àaåi hoaá hïå thöëng thanh toaán. Chñnh phuã Viïåt Nam àaä tiïën haânh möåt cuöåc caãi caách hïët sûác cêìn thiïët hïå thöëng thanh toaán cuãa mònh. Caác vêën àïì vïì sûå tûúng thñch giûäa caác hïå thöëng hiïån duâng úã caác vuâng khaác nhau trïn àêët nûúác àaä laâ möåt trúã ngaåi nghiïm troång àöëi vúái viïåc thanh toaán caác giao dõch giûäa caác vuâng. Vúái sûå höî trúå cuãa Ngên haâng Thïë giúái, caác trung têm thanh toaán buâ trûâ khùæp àêët nûúác àang àûúåc thiïët lêåp, vaâ höî trúå cuäng àang àûúåc cung cêëp àïí cuãng cöë nhiïìu mùåt, trong àoá coá hïå thöëng thanh toaán nöåi böå caác ngên haâng, àiïìu naây cuäng seä goáp phêìn taåo thuêån lúåi cho caác giao dõch chuyïín tiïìn.23 Caác saãn phêím ATM/theã coân haån chïë. Phaát triïín caác saãn phêím theã vaâ tùng söë lûúång maáy ATM laâ nhûäng tiïën böå cöng nghïå coá thïí taåo thuêån lúåi coá viïåc múã röång hún nûäa thõ trûúâng chuyïín tiïìn cuãa Viïåt Nam. Hiïån coá khoaãng 400 ATM trïn khùæp Viïåt Nam, trong àoá 300 maáy múái àûúåc nêng cêëp. Ngên haâng nhaâ nûúác vaâ caác ngên haâng thûúng maåi àang lïn kïë hoaåch àêìu tû lúán vaâo ATM. Theã tñn duång vêîn chûa àûúåc sûã duång, song Ngên haâng Thûúng maåi Àöng AÁ (EAB) àûúåc baáo caáo laâ àang lïn kïë hoaåch phaát haânh theã tñn duång àïí chuyïín tiïìn. Nhûäng trúã ngaåi cuãa caác RFIs trong Haânh lang Canada - Viïåt Nam Caác ngên haâng vaâ töí chûác tñn duång Canada àang bùæt àêìu khaám phaá tiïìm nùng cuãa thõ trûúâng chuyïín tiïìn túái Viïåt Nam. Tuy nhiïn, vò caác RFIs cuãa Canada nhòn chung thñch coá quan hïå ngên haâng àaåi lyá vúái caác ngên haâng nûúác ngoaâi nïn tònh traång phaát 22. SWIFT laâ tûâ viïët tùæt cuãa Töí chûác Viïîn thöng Taâi chñnh Liïn ngên haâng Thïë giúái, möåt húåp taác xaä cuãa ngaânh ngên haâng cung cêëp caác dõch vuå thöng tin tiïu chuêín hoaá vaâ phêìn mïìm thöëng nhêët cho 7.600 töí chûác taâi chñnh úã 200 nûúác. 23. Viïåc triïín khai Dûå aán Hiïån àaåi hoaá Hïå thöëng Ngên haâng vaâ Hïå thöëng thanh toaán, àûúåc thöng qua nùm 2002, àaä khúãi àöång khaá chêåm nhûng theo baáo caáo thò hiïån nay àang tiïën triïín töët. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 25 triïín coân haån chïë cuãa khu vûåc taâi chñnh Viïåt Nam hiïån àang laâ möåt haån chïë àöëi vúái viïåc chñnh thûác hoaá thõ trûúâng chuyïín tiïìn trong haânh lang naây. Töëc àöå chñnh thûác hoaá seä phuå thuöåc úã möåt mûác àöå àaáng kïí vaâo quaá trònh chuyïín àöíi sang möåt hïå thöëng taâi chñnh hiïån àaåi úã Viïåt Nam. Vai troâ quan troång cuãa caác àùåc tñnh vaâ thõ hiïëu dên töåc cuãa Viïåt Kiïìu úã Canada, cuâng vúái söë lûúång tûúng àöëi nhoã cuãa cöång àöìng naây cuäng haån chïë caác àöång cú àïí caác RFIs tiïën haânh caác àêìu tû cêìn thiïët nhùçm àûa caác khaách haâng laâ nhûäng kiïìu dên Viïåt nam vaâo hïå thöëng hoaåt àöång chuyïín tiïìn toaân cêìu cuãa mònh. CHÖÔNG 3 Giai àoaån cuöëi cuâng goaâi caác yïëu töë nhû chi phñ, àöå tin cêåy tûúng àöëi vaâ sûå thuêån tiïån cuãa baãn N thên mònh, lûåa choån cuãa ngûúâi gûãi tiïìn giûäa caác phûúng thûác chuyïín tiïìn úã Giai àoaån Àêìu tiïn coân bõ aãnh hûúãng phêìn naâo búãi sûå thuêån tiïån vaâ chi phñ cuãa thên nhên cuãa mònh úã àêìu nhêån tiïìn. Phêìn thaão luêån dûúái àêy nïu bêåt möåt söë vêën àïì sau: Nhûäng haån chïë vïì dûä liïåu chuyïín tiïìn úã Viïåt Nam; Caác kïnh phên phöëi chuã yïëu; Mong muöën àûúåc giêëu tïn cuãa ngûúâi nhêån tiïìn; Taác àöång cuãa caác chñnh saách chñnh phuã àöëi vúái caác quyïët àõnh chuyïín tiïìn. Haån chïë vïì dûä liïåu Viïåc thiïëu dûä liïåu àaä haån chïë möåt caách nghiïm troång caác phên tñch vïì viïåc chuyïín tiïìn túái Viïåt Nam. Caãi thiïån chêët lûúång dûä liïåu vïì doâng tiïìn chuyïín vïì nûúác cuäng nhû caác hònh thûác di cû laâ möåt ûu tiïn nhùçm cho pheáp hiïíu roä hún vïì caác taác àöång cuãa tiïìn chuyïín vïì nûúác vaâ xêy dûång caác chñnh saách hiïåu quaã hún. Ngên haâng Nhaâ nûúác (SBV) àang nöî lûåc lûu trûä vaâ sùæp xïëp dûä liïåu vïì doâng tiïìn chuyïín vïì nûúác cho húåp lyá hún, song quaá trònh naây vêîn cêìn àûúåc caãi thiïån. Theo caác quan chûác, SBV bùæt àêìu lûu thöng tin vïì luöìng kiïìu höëi vaâo Viïåt Nam kïí tûâ nùm 1996, vaâ caác cú quan chûác nùng àang tiïëp tuåc tòm caách sùæp xïëp thöng tin sao cho tûúng thñch vúái caác söë liïåu thöëng kï vïì caán cên thanh toaán cuãa IMF. Hiïån nay caác ngên haâng àûúåc yïu cêìu phaãi baáo caáo töíng lûúång tiïìn chuyïín vïì nûúác chuyïín qua ngên haâng mònh, xong hoå khöng bõ yïu cêìu phaãi cung cêëp thöng tin chi tiïët hún, vñ duå nhû vïì nguöìn göëc cuãa 27 28 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái doâng tiïìn chuyïín vïì hay gûãi túái khu vûåc naâo. Tûúng tûå, cuäng khöng coá thöëng kï chñnh thûác vïì giaá trõ trung bònh cuãa caác giao dõch chuyïín tiïìn hay söë lûúång giao dõch möîi nùm. Do vêåy, baáo caáo naây phaãi dûåa chuã yïëu vaâo caác cuöåc phoãng vêën vaâ caác chûáng cûá raãi raác àïí ûúác lûúång caác con söë töíng thïí. Caác kïnh chi traã chñnh Viïåt Nam coá möåt nïìn kinh tïë chuã yïëu sûã duång tiïìn mùåt, khu vûåc ngên haâng coân yïëu, vaâ caác hïå thöëng IFT vêîn àûúåc sûã duång röång raäi. Hún thïë, khu vûåc nöng thön coân ngheâo, vaâ sûå tiïëp cêån cuãa khu vûåc naây túái caác töí chûác taâi chñnh chñnh thûác laâ cûåc kyâ haån chïë. Ngoaâi viïåc thiïëu cú súã vêåt chêët, caác ngên haâng coân chûa phaát triïín cöng nghïå nöåi böå cêìn thiïët àïí chuyïín tiïìn möåt caách hiïåu quaã, do vêåy chi phñ coân cao, laâm naãn loâng caác khaách haâng tiïìm nùng vaâ laâm cho viïåc múã mang caác kïnh naây bõ chêåm laåi. Ngên haâng vaâ caác doanh nghiïåp chi traã tiïìn chuyïín vïì nûúác àaä coá möåt söë nöî lûåc àïí tùng cûúâng khaã nùng tiïëp cêån khaách haâng, song nhûäng haån chïë trong khu vûåc ngên haâng vaâ taâi chñnh cuãa Viïåt Nam vêîn coá nghôa laâ caác hïå thöëng IFT vêîn hoaåt àöång nhanh hún vaâ reã hún caác hïå thöëng chñnh thûác. Biïíu àöì 4 chó ra lûúång tiïìn chuyïín vïì Viïåt Nam thöng qua hïå thöëng taâi chñnh chñnh thûác, vaâ Biïíu àöì 5 chó ra mûác tiïìn chuyïín vïì nûúác thöng qua möîi loaåi töí chûác. Biïíu àöì 4: Tiïìn chuyïín vïì nûúác thöng qua hïå thöëng Ngên haâng Viïåt Nam, 1999 - 2004 Nguöìn: UÃy ban Ngûúâi Viïåt Nam úã nûúác ngoaâi, Böå Ngoaåi giao Viïåt Nam. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 29 Biïíu àöì 5: Giaá trõ tiïìn chuyïín vïì nûúác cuãa ngûúâi lao àöång theo phûúng thûác chuyïín tiïìn, 1999 - 2003 Nguöìn: UÃy ban Ngûúâi Viïåt Nam úã nûúác ngoaâi, Böå Ngoaåi giao Viïåt Nam. Nhû àaä thêëy, khoaãng 1,4 tyã USD, hay 67% töíng giaá trõ tiïìn chuyïín vïì nûúác thöëng kï àûúåc, àûúåc chuyïín qua hïå thöëng ngên haâng trong nùm 2002. Caác MTOs thûåc hiïån hêìu hïët phêìn coân laåi, khoaãng 553 triïåu USD, vaâ möåt lûúång nhoã àûúåc chuyïín qua dõch vuå bûu àiïån vaâ qua haãi quan. Caác hïå thöëng chi traã úã khu vûåc nöng thön Caác thaânh phöë vaâ caác trung têm vuâng úã Viïåt Nam àaä bùæt àêìu múã àûúâng cho kiïìu höëi. Caác maång lûúái chi traã tiïìn gûãi vïì nûúác nhû caác ngên haâng, caác MTOs vaâ möåt söë töí chûác phi taâi chñnh àaä rêët hiïåu quaã trong viïåc chi traã kiïìu höëi cho ngûúâi nhêån úã caác khu vûåc àö thõ lúán nhû Haâ Nöåi vaâ thaânh phöë Höì Chñ Minh, núi têåp trung àa söë ngûúâi nhêån tiïìn tûâ nûúác ngoaâi. Tuy nhiïn, ñt ngên haâng hoùåc MTOs múã chi nhaánh úã nöng thön. Caác dõch vuå bûu chñnh coá mùåt khùæp núi úã Viïåt Nam, nhûng kïnh naây vêîn chûa àûúåc khai thaác àïí chi traã tiïìn chuyïín vïì. Western Union gêìn àêy àaä àöìng yá àùåt quan hïå àöëi taác vúái Ngên haâng Nöng nghiïåp vaâ Phaát triïín Nöng thön (VBARD), ngên haâng coá maång lûúái chi nhaánh lúán nhêët Viïåt Nam, àïí höî trúå cho viïåc chuyïín tiïìn gûãi tûâ nûúác ngoaâi vïì caác vuâng nöng thön, núi coá àïën 87% chi nhaánh cuãa VBARD. Theo húåp àöìng àöëi taác naây, Western Union seä cung cêëp dõch vuå cuãa mònh úã trïn 615 chi nhaánh. Àêy laâ möåt bûúác ài tñch cûåc, song múái chó laâ bûúác àêìu tiïn nhoã beá trong viïåc múã àûúâng cho viïåc chñnh thûác chuyïín tiïìn vïì khu vûåc nöng thön. 30 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái Àöìng thúâi, vò viïåc chi traã tiïìn chuyïín vïì nûúác qua caác kïnh chñnh thûác úã caác vuâng nöng thön coá thïí mêët túái caã thaáng, caác hïå thöëng IFT vêîn laâ möåt nhu cêìu quan troång vaâ chñnh àaáng. Caác cú quan chûác nùng nhêån thûác rùçng viïåc caãi thiïån cöng nghïå vaâ cú súã haå têìng seä laâ nhûäng nhên töë chuã chöët àïí vûúåt qua nhûäng vêën àïì naây. Àöìng thúâi, vúái trònh àöå phaát triïín úã giai àoaån sú khai cuãa thõ trûúâng chuyïín tiïìn cuãa Viïåt Nam vaâ sûå yïëu keám cuãa khu vûåc ngên haâng, roä raâng caác hïå thöëng IFT seä tiïëp tuåc phuåc vuå nhu cêìu àöëi vúái dõch vuå taâi chñnh úã khu vûåc nöng thön. Súã thñch vïì hïå thöëng cuãa tûâng loaåi ngûúâi gûãi tiïìn Caác loaåi ngûúâi gûãi tiïìn cuå thïí coá xu hûúáng gùæn boá vúái caác hïå thöëng chuyïín tiïìn cuå thïí. Vñ duå, hêìu hïët nhûäng ngûúâi lao àöång taåm thúâi, àûúåc chñnh phuã sùæp xïëp vaâo caác chûúng trònh lao àöång vaâ hûúáng vaâo caác thoaã thuêån chuyïín tiïìn chñnh thûác khi àûúåc hoåc caác hûúáng dêîn, sûã duång caác kïnh chñnh thûác àïí chuyïín tiïìn. Chñnh phuã Viïåt Nam tiïën haânh àaâo taåo, hûúáng dêîn trûúác khi ài cho nhûäng ngûúâi lao àöång taåm thúâi, bao göìm àaâo taåo ngön ngûä, giúái thiïåu vïì luêåt lïå vaâ phong tuåc cuãa nûúác chuã nhaâ, vaâ caác kyä nùng hûúáng nghiïåp. Hún thïë, Chñnh phuã coân àûa ra möåt hïå thöëng höî trúå cho nhûäng ngûúâi ài lao àöång khi gùåp phaãi caác vêën àïì úã nûúác ngoaâi vaâ àïí hoå höåi nhêåp trúã laåi khi vïì nûúác. Ngûúåc laåi, Viïåt Kiïìu thûúâng coá xu hûúáng xêy dûång vaâ dûåa vaâo caác kïnh khöng chñnh thûác vò caác lyá do dûúái àêy. Höåp 6. Luêåt lïå vaâ Quy trònh Xuêët khêíu Lao àöång cuãa Viïåt Nam Viïåt Nam khöng coá möåt luêåt thöëng nhêët vïì xuêët khêíu lao àöång. Xuêët khêíu lao àöång àûúåc quy àõnh trong Luêåt Lao àöång, ban haânh nùm 1994 vaâ sûãa àöíi nùm 2002, cuäng nhû trong caác vùn baãn phaáp lyá khaác, göìm: Nghõ àõnh Chñnh phuã söë 152/ND-CP ngaây 20/9/1999 hûúáng dêîn thûåc thi caác quy àõnh cuãa Luêåt lao àöång vïì viïåc gûãi ngûúâi Viïåt Nam ài lao àöång úã nûúác ngoaâi vúái thúâi haån cuå thïí. Thöng tû söë 28/1999/TT-BLDTBXH ngaây 15/11/1999 hûúáng dêîn thûåc thi Nghi àõnh 152/1999/ND-CP. Nghõ àõnh 05/2000/ND-CP ngaây 3/3/2000 vïì viïåc xuêët, nhêåp caãnh cuãa cöng dên Viïåt Nam. Nghõ àõnh Chñnh phuã söë 12/1995/ND-CP ngaây 26/1/1995 vïì viïåc ban haânh Àùng kyá An sinh Xaä höåi. Biïíu A: Quy trònh xuêët khêíu lao àöång Chiïën lûúåc nhaâ nûúác Cöng ty xuêët khêíu lao Àöëi taác nûúác ngoaâi àöång Viïåt Nam Húåp àöìng lao àöång taåi nûúác ngoaâi Húåp àöìng lao àöång Ngûúâi lao àöång Nguöìn: Töí chûác Di dên Quöëc tïë (IOM), Cuåc Quaãn lyá ngûúâi Lao àöång nûúác ngoaâi (DAFEL) Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 31 Viïåc sûã duång, Phên böë theo khu vûåc vaâ Chi phñ chuyïín tiïìn Dûúâng nhû coá möåt hïå söë tûúng quan hún giûäa loaåi ngûúâi gûãi tiïìn vaâ muåc àñch sûã duång cuöëi cuâng cuãa lûúång tiïìn chuyïín vïì nûúác úã Viïåt Nam. Dûåa trïn caác cuöåc phoãng vêën àûúåc tiïën haânh, kiïìu höëi cuãa Viïåt Kiïìu gûãi vïì chuã yïëu àûúåc duâng vaâo caác dõp nghó vaâ àêìu tû vaâo caác doanh nghiïåp gia àònh vaâ bêët àöång saãn. Ngûúåc laåi, caác khoaãn tiïìn chuyïín vïì nûúác cuãa nhûäng ngûúâi lao àöång taåm thúâi úã nûúác ngoaâi chuyïín vïì chuã yïëu duâng vaâo viïåc duy trò tiïu duâng gia àònh úã caã khu vûåc nöng thön vaâ thaânh thõ. Sûå phên böë vïì mùåt àõa lyá cuãa doâng chuyïín tiïìn cuäng biïën àöång theo loaåi ngûúâi gûãi. Hêìu hïët caác Viïåt Kiïíu ra ài tûâ miïìn Nam vaâ vêîn duy trò liïn laåc vúái vuâng naây, do vêåy, kiïìu höëi tûâ nhûäng nûúác Viïåt Kiïìu cû truá (nhû Myä, Canada, Australia vaâ Phaáp) coá xu hûúáng chuyïín vïì miïìn Nam. Ngûúåc laåi, hêìu hïët nhûäng ngûúâi lao àöång taåm thúâi ài theo caác chûúng trònh cuãa chñnh phuã laâ tûâ khu vûåc miïìn Trung vaâ nöng thön miïìn Bùæc, nhûäng vuâng keám phaát triïín hún taåi Viïåt Nam. Túái nay àaä coá ba laân soáng ài lao àöång úã nûúác ngoaâi. Laân soáng àêìu tiïn bùæt àêìu vaâo àêìu nhûäng nùm 80, vúái möåt söë lûúång lúán caác cöng nhên kyä thuêåt ài lao àöång úã caác nûúác xaä höåi chuã nghôa cuä úã Àöng Êu. Laân soáng thûá hai bùæt àêìu vaâo cuöëi nhûäng nùm 80, khi haâng nghòn ngûúâi nûäa àûúåc gûãi ài Àöng Êu. Laân soáng thûá ba bùæt àêìu vaâo nùm 1994, khi nhûäng ngûúâi lao àöång àûúåc gûãi sang Nhêåt Baãn, Haân Quöëc, Kuwait, Lebanon, Saudi Arabia, vaâ möåt nûúác laáng giïìng khaác.24 Cuöëi cuâng, nhû mö taã trong Höåp 7, chi phñ cho viïåc chi traã tiïìn gûãi tûâ nûúác ngoaâi vïì úã Giai àoaån cuöëi cuâng khaác nhau rêët nhiïìu tuyâ thuöåc vaâo núi úã cuãa ngûúâi nhêån tiïìn. Caác khu vûåc phaãi traã phñ cao nhêët laâ caác vuâng biïn giúái phña bùæc vaâ cao nguyïn, vaâ chi phñ thêëp nhêët laâ úã caác thaânh phöë lúán miïìn Nam. Giêëu tïn - möåt àöång cú úã Giai àoaån Cuöëi cuâng Caác nhaâ cung cêëp IFT àaáp ûáng nhu cêìu cuãa ngûúâi nhêån úã caác vuâng nöng thön theo nhiïìu caách khaác nhau. Hoå khöng chó chi traã ngay taåi caác khu vûåc nöng thön, núi hïå thöëng chñnh thûác chûa vûún túái maâ hoå coân àaáp ûáng àûúåc mong muöën mang tñnh vùn hoaá vaâ caá nhên laâ àûúåc giêëu tïn - àêy laâ möåt àiïím quan troång àöëi vúái rêët nhiïìu ngûúâi nhêån tiïìn úã Viïåt Nam, àùåc biïåt alf úã caác vuâng nöng thön. Möåt söë ngûúâi nhêån tiïìn úã nöng thön thñch caác IFTs hún, vò hoå khöng muöën haâng xoám hay caác quan chûác àõa phûúng biïët laâ hoå nhêån àûúåc tiïìn. ÚÃ caác vuâng nöng thön, sûå giaám saát cuãa chñnh quyïìn àõa phûúng coá thïí laâ rêët lúán, vaâ àöi khi laâ mang tñnh xêm phaåm túái ngûúâi gûãi vaâ ngûúâi nhêån tiïìn. Möåt khi caác quan chûác chñnh quyïìn hoùåc caác thaânh viïn khaác 24. IOM (Töí chûác Di dên Quöëc tïë). 2003. Di chuyïín Lao àöång úã chêu AÁ: Xu hûúáng, Thaách thûác vaâ Chñnh saách cuãa nûúác gûãi lao àöång. Thuyå Syä. http://www.iom.int// DOCUMENTS/PUBLICATIONS/EN/LabourMigAsia.pdf. 32 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái Höåp 7: Chi phñ traã tiïìn úã giai àoaån cuöëi cuâng úã Viïåt Nam Phñ thu úã Viïåt Nam búãi nhûäng ngûúâi chi traã tiïìn chuyïín tûâ nûúác ngoaâi vïì àûúåc xaác àõnh theo phêìn trùm söë tiïìn àûúåc chuyïín. Tyã lïå phêìn trùm naây thay àoãi theo khu vûåc chi traã tiïìn, chuã yïëu phuå thuöåc vaâo mûác àöå khoá khùn cuãa viïåc chuyïín tiïìn vaâ viïåc coá sùén caác kïnh chi traã hay khöng. Mûác phñ cao nhêët àûúåc aáp duång cho caác cöång àoâng úã vuâng miïìn nuái phña Bùæc, cao nguyïn vaâ caác àaão Phuá Quöëc, Phuá Quyá vaâ Cön Àaão. Caác thaânh phöë miïìn Bùæc vaâ caác khu vûåc xa xöi úã miïìn Nam coá mûác phñ trung bònh, caác thaânh phöë vaâ khu vûåc miïìn Nam coá mûác phñ thêëp nhêët. Baãn àöì dûúái àêy minh hoåa ba mûác phñ vaâ möåt söë thaânh phöë àûúåc xaác àõnh laâ núi têåp trung ngûúâi nhêån tiïìn tûâ nûúác ngoaâi gûãi vïì. Nguöìn: Ngên haâng Thïë giúái. trong cöång àöìng biïët möåt ngûúâi nhêån àûúåc tiïìn tûâ nûúác ngoaâi, hoå seä hoãi nguöìn göëc cuãa söë tiïìn, hoãi vay hoùåc xin "quaâ caáp", vaâ giaám saát caách chi tiïu cuãa ngûúâi nhêån tiïìn. Trong caác giao dõch chñnh thûác, àùåc biïåt laâ vúái caác söë tiïìn lúán, giêëy chûáng minh nhên dên phaãi àûúåc xuêët trònh taåi quêìy lônh tiïìn. Ngûúåc laåi, caác hïå thöëng IFT cung cêëp dõch vuå túái têån nhaâ möåt caách kñn àaáo, cho pheáp ngûúâi nhêån tiïìn khöng phaãi cöng khai ài túái ngên haâng hoùåc àiïím lônh tiïìn. Möåt söë kïnh chñnh thûác ngaây nay cuäng cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn túái têån nhaâ. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 33 Chñnh saách Chñnh phuã vaâ Viïåc chuyïín tiïìn Sûå quaãn lyá chùåt cheä cuãa Viïåt Nam àöëi vúái ngoaåi höëi vaâ vöën laâ möåt gaánh nùång àöëi vúái ngaânh chuyïín tiïìn chñnh thûác, vaâ ngûúâi di cû ra nûúác ngoaâi thûúâng rêët chuá yá àïën caác luêåt lïå cuãa Viïåt Nam aãnh hûúãng túái viïåc chuyïín tiïìn. Nhòn chung, tiïìn chó coá thïí àûúåc nhêån vaâ ruát ra bùçng àöìng baãn tïå, vaâ àöìng àö la Myä chó coá thïí àûúåc sûã duång úã nhûäng cûãa haâng àûúåc cêëp pheáp hoùåc àïí gûãi vaâo ngên haâng. Thõ trûúâng daânh cho caác hïå thöëng khöng chñnh thûác àûúåc thuác àêíy phêìn naâo nhúâ àöång cú rêët lúán cuãa nhûäng ngûúâi lao àöång Viïåt Nam úã nûúác ngoaâi vaâ gia àònh muöën traánh nhûäng chñnh saách naây vaâ traánh tyã giaá höëi àoaái bêët lúåi àûúåc sûã duång theo caác chñnh saách àoá. Caác chûáng cûá raãi raác chó ra rùçng caác cú quan chûác nùng cuãa Viïåt Nam thûúâng phong toaã nhûäng giao dõch chuyïín tiïìn chñnh thûác coá quy mö àùåc biïåt lúán. Kiïíu haânh vi khöng dûå àoaán àûúåc nhû thïë naây cuãa caác nhaâ quaãn lyá àaä laâm hoãng nhûäng nöî lûåc cuãa caác kïnh chñnh thûác noái chung nhùçm xêy dûång danh tiïëng vïì àöå tin cêåy. Nhûäng kinh nghiïåm trong quaá khûá naây àaä khiïën cho nhûäng ngûúâi gûãi tiïìn laâ Viïåt Kiïìu coân nghi ngaåi vaâ khöng thoaãi maái. Mùåc duâ Viïåt Nam àaä tùng cûúâng aáp duång caác nguyïn tùæc theo àõnh hûúáng thõ trûúâng trong nhûäng nùm gêìn àêy song möåt caãm giaác chung laâ khöng tin tûúãng vêîn coân rúát laåi trong söë nhûäng Viïåt Kiïìu sinh söëng úã Bùæc Myä. Vò SBV vaâ Chñnh phuã Viïåt Nam seä tiïëp tuåc àoáng vai troâ quan troång trong thõ trûúâng chuyïín tiïìn cuãa Viïåt Nam, nhûäng ngûúâi gûãi tiïìn laâ Viïåt Kiïìu seä phaãn ûáng laåi caác can thiïåp vaâo thõ trûúâng chuyïín tiïìn chñnh thûác bùçng caách sûã duång caác kïnh khöng chñnh thûác maâ hoå biïët laâ coá thïí tin cêåy àûúåc. Tuy nhiïn, caác cú quan chûác nùng Viïåt Nam lûu yá rùçng àïí tùng lûúång kiïìu höëi gûãi vïì Viïåt Nam, nùm 1997, hoå àaä dúä boã mûác thuïë 5% àaánh vaâo kiïìu höëi, vaâ chñnh saách cuãa hoå àöëi vúái kiïìu höëi àaä khöng bõ thay àöíi quaá nhiïìu trong voâng 5 nùm qua. Hoå tin tûúãng rùçng nhiïìu Viïåt Kiïìu gûãi tiïìn chùèng qua laâ chûa quen vúái caác chñnh saách hiïån nay cuãa chñnh phuã. Theo caác quan chûác Viïåt Nam, nhûäng ngûúâi gûãi tiïìn naây chó àún giaãn laâ tiïëp tuåc sûã duång caác hïå thöëng IFT theo thoái quen. Caác quan hïå caá nhên laâ quan troång trong caác hïå thöëng IFT, vöën dûåa vaâo sûå tin tûúãng, tön troång vaâ quan hïå lêu daâi. Möåt àöång cú cuãa viïåc sûã duång kiïíu chuyïín tiïìn naây laâ noá giuáp voâng traánh caác luêåt lïå, thuïë maá, giaá quaãn lyá - nhûäng thûá coá thïí aãnh hûúãng túái viïåc chuyïín tiïìn ra hoùåc vaâo Viïåt Nam. Caác quan hïå caá nhên coá thïí taåo thuêån lúåi cho viïåc chuyïín tiïìn giûäa nûúác gûãi vaâ nûúác nhêån, àùåc biïåt khi söë tiïìn coá liïn quan vûúåt quaá mûác luêåt phaáp quy àõnh cho möåt giao dõch trong möåt thúâi gian cuå thïí. Khi Chñnh phuã Viïåt Nam àiïìu chónh chñnh saách vaâ giaãm nhûäng can thiïåp bêët lûúâng àöëi vúái thõ trûúâng chuyïín tiïìn, Viïåt Kiïìu chùæc chùæn seä sûã duång caác caách thûác chuyïín tiïìn chñnh thûác nhiïìu hún. CHÖÔNG 4 Nhûäng baâi hoåc ruát ra tûâ haânh lang chuyïín tiïìn Canada - Viïåt 25 Nam L ûúång tiïìn chuyïín qua haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam àang tùng lïn trong thêåp kyã vûâa qua song hoaåt àöång cuãa haânh lang naây múái chó àûúåc chñnh thûác hoaá phêìn naâo. Caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác vaâ caác nhaâ cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn thuöåc hïå thöëng naây àem laåi nhiïìu lúåi ñch lúán cho khaách haâng caã vïì thúâi gian vaâ chi phñ, vaâ quan têm àïën nhûäng súã thñch vïì mùåt vùn hoáa cuãa ngûúâi nhêåp cû göëc Viïåt taåi Canada. Sûå khöng tin tûúãng vaâo chñnh quyïìn Viïåt Nam cuãa nhûäng ngûúâi nhêåp cû naây, vaâ mong muöën traánh nhûäng chi phñ taåo ra búãi sûå quaãn lyá cuãa caác cú quan chûác nùng àöëi vúái doâng tiïìn vaâo vaâ tyã giaá höëi àoaái àaä taåo ra thïm àöång cú traánh sûã duång caác cú chïë chuyïín tiïìn chñnh thûác. Thïm vaâo àoá, lûúång ngûúâi Viïåt úã Canada tûúng àöëi nhoã so vúái caác nhoám dên nhêåp cû khaác, vaâ giao dõch chuyïín tiïìn cuãa hoå chûa àuã àïí thu huát caác töí chûác taâi chñnh chñnh thûác àêìu tû àïí caånh tranh vúái caác nhaâ cung cêëp dõch vuå khöng chñnh thûác. Dûåa trïn phên tñch vïì caác àöång cú thõ trûúâng vaâ sûã duång khuön khöí cuãa APEC, baáo caáo naây thaão luêån caác nhên töë chñnh àang aãnh hûúãng túái lûåa choån cuãa ngûúâi sûã duång giûäa caác hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác vaâ khöng chñnh thûác trong haânh lang naây. 25. Phaåm vi vaâ àöå sêu cuãa nhûäng kïët luêån trònh baây úã àêy àaä bõ haån chïë búãi lûúång thöng tin, dûä liïåu tûúng àöëi hiïëm. Do vêåy, caác kïët luêån chuã yïëu dûåa trïn caác cuöåc phoãng vêën do nhoám nghiïn cûáu thûåc hiïån úã caã Canada vaâ Viïåt Nam. Möåt khuyïën nghõ chñnh tûâ viïåc naây laâ cêìn coá thïm nghiïn cûáu. 35 36 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái 1. Tiïìn chuyïín vïì Viïåt Nam àaä tùng àaáng kïí trong thêåp kyã qua, nhûng Canada chó laâ möåt trong söë nhiïìu nûúác chuyïín tiïìn vïì, vaâ thõ trûúâng chuyïín tiïìn giûäa hai nûúác vêîn coân tûúng àöëi nhoã xeát vïì giaá trõ tuyïåt àöëi. Söë ngûúâi Canada göëc Viïåt vêîn coân tûúng àöëi ñt so vúái caác nhoám dên cû khaác úã Canada. Mùåc duâ vêåy, möåt vaâi ngên haâng vaâ MTOs cuãa Viïåt Nam vêîn xïëp Canada trong söë nhûäng nûúác haâng àêìu vïì gûãi kiïìu höëi. Mùåc duâ kiïìu höëi àang ngaây caâng àûúåc quan têm hún úã Viïåt Nam, thõ trûúâng chñnh thûác phuåc vuå haânh lang naây úã Canada chûa àûúåc phaát triïín úã trònh àöå cao. Cêìn tiïëp tuåc coá nghiïn cûáu àïí àaánh giaá tiïìm nùng thõ trûúâng cuãa haânh lang naây. Yïu cêìu àoâi hoãi caác töí chûác taâi chñnh caã úã Canada vaâ Viïåt Nam thu thêåp vaâ sùæp xïëp dûä liïåu vïì tiïìn chuyïín vïì nûúác caã úã Giai àoaån Àêìu tiïn vaâ Cuöëi cuâng coá thïí nêng cao sûå hiïíu biïët vïì haânh lang naây cuäng nhû vïì luöìng kiïìu höëi gûãi tûâ vaâ túái hai nûúác noái chung. 2. Coá hai loaåi ngûúâi gûãi tiïìn khaác nhau: ngûúâi ài lao àöång taåm thúâi úã nûúác ngoaâi vaâ Viïåt Kiïìu. Chñnh quyïìn Viïåt Nam taåo àiïìu kiïån cho ngûúâi lao àöång ra nûúác ngoaâi laâm viïåc vaâ giuáp hoå múã taâi khoaãn ngên haâng àïí chuyïín tiïìn vïì nûúác. Viïåt Kiïìu laâ nhûäng ngûúâi xa quï hûúng àaä sinh söëng úã nûúác ngoaâi trong möåt thúâi gian daâi hún, rêët nhiïìu trong söë hoå àaä rúâi Viïåt nam sau nhûäng biïën àöång chñnh trõ - xaä höåi. Ngûúâi ài lao àöång taåm thúâi coá xu hûúáng gûãi vïì nhûäng khoaãn tiïìn nhoã hún vaâ thûúâng xuyïn hún àïí duâng vaâo chi tiïu gia àònh haâng ngaây, trong khi Viïåt Kiïìu thûúâng gûãi nhûäng khoaãn lúán hún vaâ keám thûúâng xuyïn hún àïí duâng vaâo caác muåc àñch àêìu tû vaâ kinh doanh hay vaâo nhûäng dõp àùåc biïåt. Caác töí chûác chñnh thûác coá thïí chiïëm àûúåc möåt thõ phêìn lúán trong ngaânh gûãi tiïìn trong haânh lang naây bùçng caách phaát triïín caác saãn phêím àaáp ûáng gêìn hún nhûäng nhu cêìu vaâ thoái quen taâi chñnh cuå thïí cuãa möîi loaåi ngûúâi gûãi. 3. Sûå phaát triïín cuãa thõ trûúâng chuyïín tiïìn Viïåt Nam laâ roä raâng, mùåc duâ khöng coá caác thöng tin chi tiïët. Ngên haâng Nhaâ nûúác Viïåt Nam yïu cêìu caác töí chûác taâi chñnh baáo caáo vïì töíng trõ giaá tiïìn chuyïín vïì nûúác, song khöng phaãi chó roä ngûúâi gûãi hay caác thöng tin khaác. Viïåc sùæp xïëp thöng tin coân chûa phuâ húåp vúái caách thûác duâng trong caán cên thanh toaán. Caác cú quan chûác nùng àang tòm caách caãi thiïån quy trònh lûu trûä dûä liïåu cuãa mònh àïí phuâ húåp hún vúái caác chuêín mûåc quöëc tïë. Viïåc thu thêåp vaâ sùæp xïëp dûä liïåu töët hún coá thïí cung cêëp thöng tin vaâ àem laåi sûå minh baåch cho thõ trûúâng, coá lúåi cho ngûúâi tiïu duâng, ngûúâi quaãn lyá vaâ caã khu vûåc tû nhên. 4. Haânh vi cuãa chñnh phuã Viïåt Nam vaâ khuön khöí phaáp lyá àoáng vai troâ chuã chöët taác àöång túái viïåc ngûúâi gûãi tiïìn choån kïnh chñnh thûác hay khöng chñnh thûác. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 37 Chñnh phuã Viïåt Nam àoáng möåt vai troâ tñch cûåc trong thõ trûúâng chuyïín tiïìn, vaâ sûå quaãn lyá cuãa chñnh phuã àöëi vúái ngoaåi höëi vaâ haång muåc vöën àaä taác àöång túái ngaânh naây. Caác doâng tiïìn chuyïín vïì chñnh thûác àaä giaãm xuöëng, coá leä laâ chuyïín sang caác kïnh khöng chñnh thûác, khi viïåc nhêån tiïìn chuyïín tûâ nûúác ngoaâi vïì bõ àaánh thuïë hoùåc chó àûúåc nhêån bùçng àöìng baãn tïå vúái möåt tyã giaá höëi àoaái bêët lúåi. Nhûäng ngûúâi Viïåt Nam sinh söëng úã Bùæc Myä coá xu hûúáng nghi ngaåi chñnh quyïìn Viïåt Nam hún ngûúâi Viïåt Nam sinh söëng úã caác khu vûåc khaác trïn thïë giúái. 5. Kïë hoaåch phaáp lyá cuãa Canada nhùæm túái caác hïå thöëng chuyïín tiïìn quöëc tïë trong böëi caãnh chöëng rûãa tiïìn vaâ taâi trúå khuãng böë AML/CFT. Caác töí chûác taâi chñnh cuãa Canada àûúåc àiïìu tiïët úã cêëp liïn bang hay cêëp vuâng, tuyâ thuöåc vaâo quy àõnh chûác nùng cuãa mònh. Caác yïu cêìu baáo caáo AML/CFT vaâ caác chïë àöå tuên thuã AML/CFT àûúåc aáp duång cho têët caã caác töí chûác tham gia chuyïín tiïìn. Tuy nhiïn, ngoaâi caác quy àõnh AML/CFT, caác nhaâ cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn quöëc tïë khöng phaãi tuên thuã caác quy àõnh cuãa lônh vûåc taâi chñnh. 6. Caånh tranh taåi thõ trûúâng chuyïín tiïìn Viïåt Nam àaä tùng lïn trong nhûäng nùm gêìn àêy, vaâ thõ trûúâng àaä chûáng kiïën sûå thiïët lêåp nhiïìu kiïíu quan hïå àöëi taác giûäa caác kïnh trung gian. Vaâi nùm trûúác àêy, möt ngên haâng úã Viïåt Nam àöåc quyïìn thõ trûúâng chuyïín tiïìn. Ngaây nay, ngên haâng naây baáo caáo chó coân giûä 10% thõ trûúâng. Nùm 2002, caác quy àõnh àûúåc sûãa àöíi cho pheáp thïm caác cöng ty taâi chñnh àûúåc cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn. Caác MTO, ngên haâng vaâ caác töí chûác taâi chñnh khaác àang chia seã maång lûúái vaâ xêy dûång quan hïå àöëi taác àïí tùng cûúâng tiïìm nùng kinh doanh cuãa mònh. 7. Nhûäng tiïën böå cöng nghïå chûa taác àöång túái haânh lang Canada-Viïåt Nam. Thõ trûúâng Viïåt Nam vêîn chuã yïëu dûåa vaâo caác hïå thöëng MTO truyïìn thöëng vaâ maång lûúái giûäa ngên haâng vúái ngên haâng àïí chuyïín tiïìn vaâ thanh toaán. Mùåc duâ caác kïnh chñnh thûác úã Canada tiïëp cêån àûúåc vúái cöng nghïå múái, àiïìu naây chûa àûúåc chuyïín hoaá thaânh nhûäng saãn phêím chuyïín tiïìn múái trong haânh lang Canada-Viïåt Nam. Caác àöëi thuã caånh tranh caã úã Giai àoaån Àêìu tiïn vaâ Giai àoaån Cuöëi cuâng quan têm àïën viïåc phaát triïín caác saãn phêím theã. Viïåt Nam àang àùåc biïåt quan têm àïën viïåc tùng söë lûúång maáy ATM àïí taåo thuêån lúåi cho caác giao dõch bùçng theã, cuäng nhû quan têm túái viïåc phaát triïín caác hïå thöëng thanh toaán vaâ buâ trûâ giûäa caác vuâng, miïìn. Caác töí chûác taâi chñnh Canada vaâ Viïåt Nam coá thïí àêíy maånh viïåc chñnh thûác hoáa viïåc chuyïín tiïìn vaâ tùng thõ phêìn cuãa mònh bùçng caách húåp taác phaát triïín caác saãn phêím saáng taåo, têån duång cöng nghïå hiïån coá. 8. Caác kïnh chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác vêîn àang àûúåc sûã duång röång raäi trong haânh lang Canada-Viïåt Nam. 38 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái Mùåc duâ möåt söë ngûúâi coá quan hïå chùåt cheä vúái ngaânh naây cho rùçng viïåc sûã duång hïå thöëng IFT àaä giaãm xuöëng trong vaâi nùm gêìn àêy, caác cuöåc phoãng vêën thûåc tïë cho thêëy caác kïnh IFT laâ tûúng àöëi dïî tiïëp cêån vaâ vêîn coân àûúåc ûa chuöång taåi cöång àöìng ngûúâi Viïåt úã Giai àoaån Àêìu tiïn. ÚÃ Giai àoaån Cuöëi cuâng, khu vûåc ngên haâng cuãa Viïåt Nam coân yïëu úã nhûäng vuâng nöng thön keám phaát triïín trïn khùæp àêët nûúác. Mùåc duâ coân thiïëu dûä liïåu, song roä raâng laâ caác hïå thöëng khöng chñnh thûác àang àûúåc sûã duång röång raäi. Cêìn coá thïm nghiïn cûáu vïì vai troâ cuãa caác hïå thöëng IFT taåi Viïåt Nam àïí àaánh giaá caác àùåc àiïím hoaåt àöång vaâ mùåt lúåi, mùåt haåi cuãa chuáng, vaâ àïí xêy dûång caác biïån phaáp hûäu hiïåu àïí caãi thiïån sûå tiïëp cêån caác dõch vuå taâi chñnh chñnh thûác cuãa caác gia àònh taåi khu vûåc nöng thön. 9. Caác kïnh chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác tiïëp tuåc coá lúåi thïë caånh tranh vïì chi phñ, töëc àöå, àöå tin cêåy vaâ sûå gêìn guäi vïì vùn hoaá. Nhûäng ngûúâi hoaåt àöång trong thõ trûúâng lûu yá rùçng caác hïå thöëng IFT coá xu hûúáng reã hún vaâ nhanh hún caác kïnh chñnh thûác. ÚÃ Giai àoaån Àêìu tiïn, caác hïå thöëng IFT chuyïín tiïìn vïì Viïåt Nam laâ chó daânh riïng cho ngûúâi Viïåt Nam, vaâ nhòn chung cêìn phaãi laâ ngûúâi Viïåt thò múái tiïëp cêån àûúåc chuáng. Khña caånh vùn hoaá naây, cuâng vúái thûåc tïë laâ caác hïå thöëng IFT àaä hoaåt àöång tûâ rêët lêu bêët chêëp nhûäng biïën àöång kinh tïë, xaä höåi vaâ chñnh trõ cuãa Viïåt Nam hay sûå can thiïåp cuãa chñnh phuã àaä àem laåi cho hoå uy tñn vïì àöå tin cêåy. Caác àöëi thuã caånh tranh tûâ khu vûåc chñnh thûác phaãi tùng hiïåu quaã hoaåt àöång cuãa mònh múái coá thïí caånh tranh vúái caác kïnh khöng chõu gaánh nùng phaãi tuên thuã caác quy àõnh phaáp lyá. 10. Caác hïå thöëng IFT thûúâng gùæn liïìn vúái hoaåt àöång thûúng maåi húåp phaáp cuäng nhû buön lêåu vaâ caác hoaåt àöång töåi phaåm khaác. Rêët nhiïìu hïå thöëng IFT sûã duång thûúng maåi vaâ buön lêåu àïí cên àöëi caác giao dõch giûäa caác nhaâ cung cêëp khöng chñnh thûác. ÚÃ Giai àoaån Àêìu tiïn, caác biïån phaáp thûåc thi phaáp luêåt gêìn àêy àaä nhùæm túái caác nhoám töåi phaåm ngûúâi Viïåt coá dñnh lñu túái buön ma tuyá vaâ rûãa tiïìn. CHÖÔNG 5 Khuyïën nghõ chñnh saách ùåc duâ nghiïn cûáu naây àaä chó ra rùçng viïåc chuyïín caác hoaåt àöång chuyïín tiïìn M tûâ caác khöng chñnh thûác sang kïnh chñnh thûác trong haânh lang Canada- Viïåt Nam vêîn chó àang trong giai àoaån sú khai, möåt söë biïån phaáp coá thïí àûúåc aáp duång àïí khuyïën khñch sûå phaát triïín naây àöìng thúâi tùng cûúâng viïåc thûåc thi caác tiïu chuêín quöëc tïë vïì tñnh thöëng nhêët vaâ minh baåch cuãa thõ trûúâng. 1. Cêìn tiïën haânh nghiïn cûáu chi tiïët hún vaâ thu thêåp thïm dûä liïåu vïì caác àùåc àiïím vaâ tiïìm nùng cuãa haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam àïí àaánh giaá töët hún tiïìm nùng phaát triïín cuãa haânh lang naây vaâ thöng baáo cho caác nhaâ àêìu tû tû nhên vaâ caác nhaâ hoaåch àõnh chñnh saách cuãa chñnh phuã vïì nhûäng biïån phaáp cêìn coá àïí quaãn lyá vaâ thûåc hiïån quaá trònh chñnh thûác hoaá. 2. Cêìn coá thïm nghiïn cûáu vïì möëi liïn hïå giûäa caác hïå thöëng IFT trong cöång àöìng Viïåt Nam vúái töåi phaåm àïí tùng cûúâng hiïíu biïët vaâ nhêån daång nhûäng bêët öín vaâ nguy cú tiïìm taâng cuãa viïåc dûåa vaâo nhûäng hïå thöëng nhû vêåy. 3. Caác quy àõnh aãnh hûúãng túái viïåc chuyïín tiïìn cêìn àûúåc aáp duång möåt caách minh baåch vaâ nhêët quaán úã caã hai nûúác àïí tùng tñnh dûå àoaán vaâ àaãm baão möåt sên chúi bònh àùèng cho têët caã caác àöëi thuã caånh tranh trïn thõ trûúâng. 4. Nhûäng yïu cêìu vïì àùng kyá, cêëp pheáp vaâ giaám saát àöëi vúái caác doanh nghiïåp dõch vuå tiïìn tïå úã Canada coá thïí goáp phêìn cuãng cöë viïåc quaãn lyá doâng kiïìu höëi trong haânh lang vaâ àaãm baão tñnh thöëng nhêët cuãa hïå thöëng. 5. Khi phaát triïín thïm khuön khöí phaáp lyá úã Canada, cêìn chuá troång àïí àaãm baão tñnh haâi hoâa giûäa caác quy àõnh liïn bang vaâ quy àõnh cuãa caác vuâng vaâ àïí àaãm baão möåt sên chúi bònh àùèng cho têët caã caác töí chûác tham gia vaâo caånh tranh. 6. Caác nhaâ quaãn lyá Viïåt Nam cêìn nhêån thûác àûúåc lúåi ñch cuãa caác quy àõnh tùng cûúâng caånh tranh vaâ thuác àêíy sûå múã röång cuãa khu vûåc tû nhên àïí coá àûúåc 39 40 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái dõch vuå töët hún vaâ möåt ngaânh chuyïín tiïìn chñnh thûác nùng àöång vaâ hiïåu quaã hún. 7. Chñnh phuã Viïåt Nam cêìn nghiïn cûáu thêån troång sûå aãnh hûúãng cuãa caác chñnh saách vaâ can thiïåp vaâo thõ trûúâng cuãa mònh àöëi vúái doâng kiïìu höëi, vò àêy ngaây caâng trúã thaânh möåt nguöìn vöën quan troång hún cho nïìn kinh tïë. 8. Canada vaâ Viïåt Nam cêìn tòm kiïëm caác saáng kiïën chñnh phuã song phûúng àïí thuác àêíy viïåc chñnh thûác hoaá thõ trûúâng. 9. Caã khu vûåc nhaâ nûúác va tû nhên àïìu coá thïí goáp phêìn tùng nhêån thûác vaâ niïåm tin vaâo caác dõch vuå ngên haâng cú baãn, kïí caã dõch vuå chuyïín tiïìn caã úã Canada vaâ Viïåt Nam, thöng qua viïåc taâi trúå caác chûúng trònh phöí biïën kiïën thûác taâi chñnh. PHUÅ LUÅC PHUÏ LUÏC I Nhûäng neát àùåc trûng cuãa hoaåt àöång chuyïín tiïìn huå luåc naây seä trao àöíi möåt söë thuêåt ngûä cú baãn maâ nghiïn cûáu caác àiïín hònh P naây cuãa APEC àaä sûã duång àïí mö taã hoaåt àöång vaâ nhûäng neát àùåc trûng cuãa möåt hïå thöëng chuyïín tiïìn vaâ cuãa ngaânh naây noái chung. Bùæt àêìu phêìn naây seä laâ giúái thiïåu töíng quan möåt caách ngùæn goån vïì lûu chuyïín tiïìn tïå toaân cêìu, tiïëp theo laâ mö taã caác giai àoaån khaác nhau cuãa quaá trònh chuyïín tiïìn vaâ cuöëi cuâng laâ trao àöíi vïì möåt söë khña caånh kinh doanh cuãa möåt hïå thöëng chuyïín tiïìn Lûu chuyïín tiïìn tïå toaân cêìu Luöìng tiïìn chuyïín cuãa caác nhên cöng di cû àûúåc thûåc hiïån thöng qua caác hïå thöëng chuyïín tiïìn caã chñnh thûác lêîn khöng chñnh thûác. Nùm 2003, caác khoaãn tiïìn do caác nhên cöng naây chuyïín ûúác tñnh vaâo khoaãng 93 tyã Àö la Myä vaâ laâ luöìng taâi chñnh lúán thûá 2 chaãy vaâo caác nûúác àang phaát triïín, àûáng sau àêìu tû trûåc tiïëp nûúác ngoaâi. Nùm 2002, theo caác söë liïåu coá àûúåc, caác khoaãn tiïìn chuyïín àaä lúán hún caã caác doâng àêìu tû chñnh thûác vaâ tû nhên úã 36 nûúác àang phaát triïín (Ngên haâng thïë giúái 2003a). ÚÃ möåt söë khu vûåc, chùèng haån nhû Chêu Myä La tinh, caác khoaãn tiïìn do caác nhên cöng chuyïín chiïëm phêìn lúán trong lûu lûúång tiïìn qua caác hïå thöëng chuyïín tiïìn. Khaái quaát vïì caác neát àùåc trûng cuãa caác hïå thöëng chuyïín tiïìn Caác hoaåt àöång cú baãn cuãa caác hïå thöëng chuyïín tiïìn àûúåc chia thaânh 3 giai àoaån chñnh: tiïëp nhêån, hoaåt àöång cuãa caác hïå thöëng, vaâ chi traã. 43 44 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái Giai àoaån tiïëp nhêån Àêy chñnh laâ "Àiïím àêìu vaâo" hay laâ "Chùång àêìu tiïn", núi maâ nhûäng ngûúâi tiïëp nhêån nhêån àûúåc yïu cêìu giao dõch vaâ caác khoaãn tiïìn tûâ möåt khaách haâng cêìn chuyïín tiïìn. Hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác thûúâng nhùçm vaâo muåc tiïu coá àûúåc möåt maång lûúái röång lúán caác nhaâ tiïëp nhêån nùçm taåi caác àõa àiïím thuêån lúåi vaâ hûúáng vaâo khaách haâng. Chùèng haån, úã Hoa Kyâ, caác àiïím àêìu vaâo chñnh laâ nhûäng chi nhaánh cuãa caác nhaâ tiïëp nhêån trong hïå thöëng chuyïín tiïìn (Money Transfer Operation ­ MTO), caác doanh nghiïåp thûåc hiïån dõch vuå tiïìn tïå (Money Service Businesses ­ MSB), ngên haâng, caác àaåi diïån hoaåt àöång taåi caác cûãa haâng taåp phêím hay caác cûãa haâng baán leã khaác, hoùåc laâ úã caác àaåi lyá giúái thiïåu saãn phêím khaác. Rêët nhiïìu àiïím àêìu vaâo cho viïåc chuyïín tiïìn úã Hoa Kyâ khöng àûúåc biïët àïën. Caác àaánh giaá cuãa nhaâ quaãn lyá, dûåa chuã yïëu vaâo phoãng àoaán, thûúâng chïnh lïåch tûâ khoaãng haâng vaån àïën haâng trùm ngaân. Giai àoaån hoaåt àöång cuãa hïå thöëng Caác ngûúâi hoaåt àöång hïå thöëng àaä taåo dûång nïn möåt con àûúâng xuyïn biïn giúái, nöëi caác àiïím tiïëp nhêån vaâ àiïím chi traã cuöëi cuâng. Thöng thûúâng thò caác nhaâ vêån haânh cuãa caác hïå thöëng hoaân thaânh giai àoaån naây nhúâ vaâo möåt maång lûúái kyä thuêåt söë àûúåc xêy dûång àùåt biïåt àïí taåo thuêån lúåi cho caác giao dõch chuyïín tiïìn vaâ àïí kïët nöëi möåt loaåt caác nhaâ tiïëp nhêån vaâ caác nhaâ chi traã vúái nhau. Nhûäng con ngûúâi vaâ cöng ty cung cêëp dõch vuå naây laâ nhûäng nhên vêåt chñnh cuãa "giai àoaån trung gian" naây vaâ hoå taác àöång àïën viïåc chuyïín caác khoaãn tiïìn tûâ ngûúâi tiïëp nhêån àïën nhaâ chi traã. Giai àoaån chi traã Ngûúâi traã tiïìn chuyïín giao caác khoaãn tiïìn àïën ngûúâi nhêån taåi Chùång Cuöëi cuâng cuãa hïå thöëng. Cuäng tûúng tûå nhû trûúâng húåp àöëi vúái caác nhaâ tiïëp nhêån, tiïu chñ chñnh cho viïåc lûåa choån möåt nhaâ chi traã laâ sûå tin cêåy, tñnh thuêån tiïån, võ trñ vaâ dõch vuå khaách haâng. Caác kïnh chi traã dïî daâng úã möåt nûúác nhêån tiïìn laâ yïëu töë quan troång trong viïåc dêîn dùæt lûåa choån cuãa ngûúâi gûãi trong hïå thöëng chuyïín tiïìn. Trong khi caác àiïím tiïëp nhêån dûúâng nhû khaá phong phuá úã nûúác gûãi tiïìn thò cuäng do lônh vûåc taâi chñnh àaä rêët phaát triïín, caác àiïím chi traã úã caác nûúác nhêån tiïìn thò coá thïí laåi rêët ñt oãi, àùåc biïåt úã nhûäng vuâng nöng thön. Möåt söë nhaâ caånh tranh coá thïí chi phöëi thõ trûúâng cuãa ngaânh naây bùçng caác maång lûúái cung cêëp töët àïën nöîi caác nhaâ caånh tranh khaác khöng töìn taåi àûúåc. Chñnh thaách thûác úã "Chùång Cuöëi cuâng" àoâi hoãi cêìn àûúåc quan têm nïëu nhû caác nûúác nhêån tiïìn muöën töëi àa hoaá tiïìm nùng chuyïín tiïìn bùçng caách múã röång caác kïnh chi traã coá thïí cung cêëp cho ngûúâi chuyïín tiïìn haâng loaåt dõch vuå taâi chñnh hûäu ñch khaác nhau, chùèng haån nhû caác taâi khoaãn tiïët kiïåm. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 45 Àöìng thúâi, ba chûác nùng chñnh trïn àaä àaåi diïån cho möåt "kïnh" chuyïín tiïìn vaâ kïnh naây coá thïí àûúåc hònh thaânh theo nhiïìu caách khaác nhau. Möåt söë doanh nghiïåp súã hûäu àiïím tiïëp nhêån úã bïn naây biïn giúái àaä coá húåp àöìng vúái caác doanh nghiïåp khaác vêån haânh caác àiïím chi traã úã phña bïn kia biïn giúái. Vïì phêìn mònh, caã hai bïn àïìu coá thïí coá húåp àöìng vúái möåt ngûúâi hoaåt àöång hïå thöëng àïí àûúåc sûã duång maång lûúái giûäa hoå (hai àiïím). Nhû vêåy, seä coá 3 thaânh viïn thõ trûúâng cuâng tham gia vaâo möåt kïnh chuyïín tiïìn vaâ cuâng chia seã chi phñ vaâ lúåi nhuêån. Möåt söë nhaâ caånh tranh coá thïí àa daång hoaá vai troâ thõ trûúâng cuãa mònh vaâ chiïëm caác võ trñ khaác nhau dûåa trïn thoaã thuêån vúái caác àöëi taác kinh doanh khaác. Àöång lûåc caånh tranh seä trúã nïn rêët phûác taåp khi, chùèng haån nhû, möåt ngûúâi hoaåt àöång hïå thöëng khöng chó sûã duång hïå thöëng cho caác doanh nghiïåp bïn thûá ba maâ coân coá riïng nhûäng nhaâ tiïëp nhêån vaâ nhaâ chi traã cuãa mònh, vaâ cuäng coá thïí thûåc hiïån möåt söë hoaåt àöång cuå thïí nhúâ vaâo nguöìn bïn ngoaâi. Nhûäng nhaâ tiïëp nhêån vaâ nhaâ cung cêëp, nïëu nhû hoå khöng phaãi laâ caác töí chûác taâi chñnh chñnh thûác, seä thûúâng duy trò taâi khoaãn úã caác töí chûác chñnh thûác àïí thanh toaán buâ trûâ caác giao dõch. Chi phñ, giaá caã vaâ lúåi nhuêån trong ngaânh chuyïín tiïìn Caác chi phñ liïn quan àïën viïåc vêån haânh caác chûác nùng cuãa möåt kïnh chuyïín tiïìn chñnh thûác thûúâng àûúåc chia ra nhû sau:26 Tiïëp nhêån ­ (30-40%), bao göìm caác chi phñ vïì nhên sûå, àõa àiïím baán leã, àûúâng àiïån thoaåi vaâ marketing. Hoaåt àöång hïå thöëng ­(40-60%), bao göìm caác chi phñ nhû phñ xin giêëy pheáp, nhên sûå, vùn phoâng, maång lûúái, mùåt bùçng hoaåt àöång, marketing, caác chi phñ quaãn lyá vaâ tuên thuã caác quy àõnh chung. Chi traã: (17-25%), bao göìm chi phñ nhên sûå, àõa àiïím baán leã, àûúâng dêy àiïån thoaåi vaâ chi phñ marketing Ngûúâi hoaåt àöång hïå thöëng chñnh laâ möëi liïn kïët chñnh àöëi vúái caã ba giai àoaån vaâ gaánh chõu phêìn töín thêët lúán nhêët, àöìng thúâi àûúåc hûúãng phêìn thu nhêåp lúán nhêët. Caånh tranh luön têåp trung xung quanh ngûúâi hoaåt àöång hïå thöëng, ngûúâi kiïím soaát cöng nghïå liïn kïët giûäa ngûúâi gûãi vaâ ngûúâi nhêån thöng qua maång lûúái tiïëp nhêån vaâ chi traã. Noái chung, sûå phên chia thu nhêåp diïîn ra tiïëp sau sûå phên chia vïì chi phi trong caác möëi quan hïå kinh doanh chuyïín tiïìn. Caác phñ àûúåc ngûúâi gûãi traã trûúác. Caác nhaâ chi traã thûúâng khöng thu tiïìn cuãa ngûúâi nhêån vaâ coá àûúåc nguöìn thu tûâ phêìn tiïìn maâ 26. Caác söë liïåu vïì mûác trung bònh cuãa ngaânh naây àûúåc lêëy tûâ "Trònh baây möåt quan àiïím cuãa caác nhaâ thûåc haânh vïì chuyïín tiïìn" cuãa Grace, David vaâ Anna Cora Evans 2003, UÃy ban cuãa caác töí chûác tñn duång thïë giúái. Washinton, DC, Thaáng Hai 46 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái ngûúâi tiïëp nhêån thu àûúåc. Lúåi nhuêån tûâ möåt giao dõch chuyïín tiïìn seä tûâ 2 nguöìn chñnh: caác phñ giao dõch thu trûåc tiïëp vaâ chïnh lïåch tyã giaá ngoaåi tïå. Caác dõch vuå chuyïín tiïìn cuäng coá thïí taåo ra lúåi nhuêån cho caác nhaâ cung cêëp thöng qua viïåc cung cêëp cho nhau caác dõch vuå hoùåc saãn phêím khaác caã úã àiïím tiïëp nhêån lêîn àiïím chi traã. Àêy cuäng laâ trûúâng húåp àùåc trûng cuãa caác töí chûác ngên haâng. Thuác àêíy caånh tranh cuäng laâ möåt caách quan troång àïí giaãm caác mûác giaá. Caác mûác phñ chuyïín tiïìn seä haå thêëp dêìn úã nhûäng nûúác coá caånh tranh nhiïìu nhêët (Àöëi thoaåi giûäa caác nûúác Chêu myä 2004). ÚÃ nhûäng nûúác maâ caånh tranh bõ haån chïë, mûác giaá seä cao hún, vaâ caånh tranh caâng tùng, cuâng vúái aáp lûåc cuãa khaách haâng, caác nhoám xaä höåi vaâ nhu cêìu phaáp lyá, seä laâm giaãm giaá dõch vuå cuãa caác ngûúâi hoaåt àöång hïå thöëng chuyïín tiïìn úã möåt söë haânh lang chuyïín tiïìn (Orozco 2003a). Àöëi vúái Haânh lang Hoa Kyâ - Mïhicö thò àöång lûåc caånh tranh naây àûúåc thêëy rêët roä raâng vò caác MTO truyïìn thöëng khöng coân laâ caác thaânh viïn thöëng trõ thõ trûúâng duy nhêët nûäa, vaâ caác giaá (phñ) àaä giaãm möåt caách öín àõnh trong voâng thêåp kyã qua. Caånh tranh ngaây caâng maånh, àöíi múái cöng nghïå, tùng cûúâng tñnh hiïåu quaã, tñnh lúåi nhuêån vaâ sûå múã röång thõ trûúâng, têët caã àaä taåo àiïìu kiïån cho nhau cuâng phaát triïín vúái sûå phaát triïín cuãa thõ trûúâng. Do chi phñ cöë àõnh cao khi nêng cêëp möåt maång lûúái chuyïín tiïìn hiïån àaåi, cêìn coá möåt söë lûúång lúán caác giao dõch àûúåc thûåc hiïån àïí hiïån thûåc hoaá sûå tùng hiïåu quaã kinh tïë nhúâ tùng quy mö. ÚÃ caác giai àoaån tiïëp nhêån vaâ chi traã, khi nhiïìu ngûúâi di cû cêìn rêët àûúåc höî trúå caá nhên àïí coá thïí vûúåt qua nhûäng khoá khùn vïì ngön ngûä vaâ caác raâo caãn xaä höåi khaác, dõch vuå chuyïín tiïìn coá thïí seä cêìn mang tñnh dõch vuå rêët cao vaâ cêìn nhiïìu chi phñ hoaåt àöång. Thöng qua thûåc hiïån dõch vuå naây, caác töí chûác taâi chñnh chñnh thûác, do bõ thu huát búãi thõ trûúâng chuyïín tiïìn ngaây möåt gia tùng vaâ cú höåi baán caác saãn phêím dõch vuå khaác, àaä caånh tranh ngaây caâng maånh meä vúái caác nhaâ cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác. Caác ngûúâi hoaåt àöång hïå thöëng chuyïín tiïìn thu phñ tñnh theo tyã lïå cao àïí buâ vaâo chi phñ cuãa caác giao dõch nhoã (Solimano 2003). Caác yïëu töë khaác taác àöång àïën thõ trûúâng chuyïín tiïìn vaâ giaá caã laâ ruãi ro vïì tyã giaá ngoaåi tïå vaâ caác quy àõnh cuãa chñnh phuã úã nhûäng nûúác nhêån vaâ gûãi tiïìn. Khi viïåc quaãn lyá vöën vaâ/hoùåc àiïìu haânh tyã giaá ngoaåi tïå gêy ra sûå khaác nhau àaáng kïí giûäa tyã giaá chñnh thûác vaâ tyã giaá cuãa thõ trûúâng tûå do thò seä taåo ra möåt àöång cú maånh meä cho viïåc sûã duång caác kïnh chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác nhû laâ möåt phûúng tiïån àïí traánh chi phñ. Nïëu nhû tyã giaá thõ trûúâng bõ thay àöíi thêët thûúâng úã biïn àöå lúán, caác ngûúâi hoaåt àöång hïå thöëng chuyïín tiïìn seä tñnh phñ hay chïnh lïåch giaá baán mua ngoaåi tïå cao hún vaâo ngûúâi chuyïín tiïìn vaâ/hay ngûúâi nhêån phaãi chõu àïí buâ àùæp ruãi ro liïn quan. Quaãn lyá nhaâ nûúác àöëi vúái caác töí chûác taâi chñnh vaâ vïì caác giao dõch chuyïín tiïìn, thêåm chñ àïí baão àaãm cho caác ruãi ro vïì sai phaåm hay gian lêån, cuäng gêy ra chi phñ quaãn lyá vaâ coá thïí cuäng caãn trúã viïåc tham gia thõ trûúâng cuãa caác nhaâ caånh tranh. Do àoá sûå quaãn lyá naây cuäng khiïën phaát sinh thïm caác chi phñ àöëi vúái nhûäng ngûúâi gûãi vaâ ngûúâi nhêån tiïìn. PHUÏ LUÏC II Töíng quan vïì thõ trûúâng haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam P huå luåc II seä giúái thiïåu caác khaái niïåm chung vïì caác hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác vaâ khöng chñnh thûác úã Viïåt Nam vaâ xaác àõnh caác àöëi tûúång cuãa hai loaåi hïå thöëng naây. Sau àoá baâi viïët seä chuyïín sang trao àöíi vïì haânh lang chuyïín tiïìn Canada - Viïåt Nam, laâm roä hún vïì caác hïå thöëng chñnh thûác vaâ khöng chñnh thûác cuãa haânh lang naây. Caác nhaâ caånh tranh cuãa thõ trûúâng: Hïå thöëng FFT (Formal Funds Transfer ­ Chuyïín tiïìn chñnh thûác) vaâ IFT (Informal Funds Transfer ­ Chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác) Ngaânh chuyïín tiïìn cuãa Viïåt Nam múái úã giai àoaån àêìu cuãa sûå phaát triïín vaâ söë lûúång chuyïín tiïìn ngaây caâng lúán àaä cho thêëy cú höåi tham gia àöëi vúái haâng loaåt caác nhaâ caånh tranh. Àïí phuåc vuå muåc àñch cuãa nghiïn cûáu naây, caác nhaâ caånh tranh coá thïí àûúåc phên loaåi dûåa trïn baãn chêët kinh doanh cuãa hoå vaâ àùng kyá chñnh thûác vïì caác giao dõch cuãa hoå. Ngên haâng vaâ caác töí chûác tñn duång, caác nhaâ hoaåt àöång hïå thöëng chuyïín tiïìn (MTO), caác cöng ty kinh doanh theã núå vaâ theã tñn duång, vaâ caác cú quan bûu àiïån laâ caác hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác (FFT). Caác nhaâ chuyïín tiïìn mùåt vaâ chuyïín tiïìn noáng laâ nhûäng vñ duå cuãa caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác (IFT). Möåt khu vûåc taâi chñnh khöng chñnh thûác phaát triïín maånh, cung cêëp tñn duång vaâ caác dõch vuå khaác cho khaách haâng cuãa mònh, àaä phaát triïín taåi Viïåt Nam cuâng vúái khu vûåc taâi chñnh chñnh thûác. Khu vûåc taâi chñnh khöng chñnh thûác naây coân bao göìm nhûäng ngûúâi cho vay tiïìn vaâ nhûäng ROSCA (caác höåi tñn duång vaâ tiïët kiïåm luên phiïn) hay coân àûúåc 47 48 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái goåi laâ Chúi Huåi (Höåp II.1) Hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác Phêìn trònh baây dûúái àêy vïì caác hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác seä nïu roä caác khaái niïåm vaâ neát àùåc trûng cuãa caác nhaâ caånh tranh chñnh trong haânh lang Canada - Viïåt Nam. Sûå thiïëu vùæng caác söë liïåu vïì ngaânh naây khiïën khoá maâ khùèng àõnh àûúåc vïì caác neát cuå thïí cuãa thõ trûúâng chuyïín tiïìn Canada vaâ vïì vai troâ vaâ sûác maånh cuãa caác doanh nghiïåp khaác nhau cuãa ngaânh naây. Tuy nhiïn nghiïn cûáu ban àêìu cho thêëy rùçng caác ngên haâng vaâ caác töí chûác tñn duång - caác töí chûác taâi chñnh àûúåc quaãn lyá (Regulated Financial Institution ­ RFI)), chiïëm vai troâ rêët nhoã trong khi caác doanh nghiïåp thûåc hiïån dõch vuå chuyïín tiïìn (Money Service Business ­ MSB) laåi chiïëm vai troâ chuã àaåo cuãa ngaânh chuyïín tiïìn cuãa Canada. Höåp II.1: Khu vûåc taâi chñnh khöng chñnh thûác úã Viïåt Nam ÚÃ Viïåt Nam, cuäng giöëng nhû nhiïìu nïìn kinh tïë thu nhêåp thêëp khaác, caác caá nhên ngheâo vaâ doanh nghiïåp tû nhên rêët haån chïë khaã nùng tiïëp cêån caác dõch vuå taâi chñnh chuã yïëu cuãa khu vûåc taâi chñnh thûác. Do àoá, thöng thûúâng hoå phaãi tòm àïën caác dõch vuå tñn duång vaâ dõch vuå khaác tûâ con àûúâng taâi chñnh khöng chñnh thûác. Theo Thúâi baáo kinh tïë Viïîn Àöng, ngaây 4/3/1993, coá 60-70% tñn duång trong àêìu nhûäng nùm 90 àûúåc cêëp tûâ khu vûåc taâi chñnh khöng chñnh thûác. Caác nguöìn taâi chñnh khöng chñnh thûác úã Viïåt Nam thûúâng laâ nhûäng ngûúâi cho vay, caác nhoám tûå töí chûác hay nhúâ sûå giuáp àúä cuãa caác töí chûác phi chñnh phuã (NGO) àïí giuáp àúä lêîn nhau trong nöåi böå nhoám vaâ hoaåt àöång giöëng nhû ROSCA (Höåi tñn duång vaâ tiïët kiïåm luên phiïn), cuäng àûúåc biïët àïën nhû Chúi Hoå/Huåi. Caác hoaåt àöång tñn duång khöng chñnh thûác nhû vêåy khöng àûúåc phaáp luêåt baão vïå vaâ do àoá thûúâng coá nhiïìu ruãi ro àùåc biïåt àöëi vúái caã ngûúâi cho vay lêîn ngûúâi vay. Ngûúâi cho vay Ngûúâi cho vay coá thïí laâ ngûúâi cho vay chuyïn nghiïåp, thûúng gia, hay hoå haâng, baån beã cuãa ngûúâi vay. Thöng thûúâng, hoå laâ nhûäng ngûúâi tûúng àöëi giaâu trong söë nhûäng ngûúâi thên quen cuãa khaách haâng (nhûäng ngûúâi vay). Sûå gêìn guäi khaách haâng naây giuáp hoå giaám saát àûúåc caác hoaåt àöång cuãa ngûúâi vay tiïìn vaâ lêëy laåi àûúåc caác khoaãn cho vay. Do vêåy, nhûäng ngûúâi cho vay thûúâng khöng àoâi hoãi taâi saãn thïë chêëp, dûåa chuã yïëu vaâo loâng tin lêîn nhau, maâ loâng tin naây àûúåc phaát triïín thöng qua caác möëi quan hïå riïng vaâ lêu daâi, nhû laâ möåt cú súã cho vay tñn duång. Coá veã mûác àöå tin tûúãng lêîn nhau naây quyïët àõnh caã laäi suêët cuãa caác khoaãn vay. Laäi suêët vay maâ nhûäng ngûúâi cho vay úã Viïåt Nam lêëy cao hún àaáng kïí so vúái mûác laäi suêët cuãa caác ngên haâng thûúng maåi quöëc doanh. Caác khoaãn vay coá thïí thûúâng coá liïn quan àïën caác nhu cêìu tiïu duâng khêín cêëp, chùèng haån nhû caác chi phñ y tïë, tang lïî hay cûúái hoãi. Àöi khi ngûúâi ta vay tiïìn àïí traã caác khoaãn vay trûúác àoá àïí duy trò möåt möëi quan hïå töët vúái ngên haâng, núi coá khaã nùng cho vay vúái laäi suêët thêëp hún. Chúi Hoå/Huåi möåt vñ duå cuãa ROSCA Chúi Hoå/Huåi laâ möåt daång ROSCA phöí biïën úã Viïåt Nam, töìn taåi qua nhiïìu thïë hïå nhûng chûa bao giúâ àûúåc cöng nhêån chñnh thûác. Tûâ Hoå xuêët phaát tûâ tûâ "hoå haâng" vaâ laâ möåt nhoám tñn duång göìm khoaãng 5-20 ngûúâi. Huåi thûúâng laâ möåt nhoám caác caá nhên, nhûäng ngûúâi àaä biïët vaâ tin tûúãng nhau, cuâng àoáng goáp möåt khoaãn tiïìn Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 49 Höåp II.1: Khu vûåc taâi chñnh khöng chñnh thûác úã Viïåt Nam (tiïëp) cöë àõnh haâng thaáng. Hoå phöí biïën úã miïìn Bùæc trong khi àoá Huåi (gêìn nhû coá cú chïë hoaåt àöång giöëng vúái hoå, chó khaác tïn) laåi phöí biïën úã miïìn Nam. Hoå/Huåi trúã thaânh möåt hïå thöëng dõch vuå tñn duång giûäa nhûäng ngûúâi thên quen khöng chñnh thûác. Ngûúâi chuã (hoå/huåi) chõu traách nhiïåm àiïìu haânh caác khoaãn tiïìn vöën Hoå/Huåi àûúåc àoáng goáp vaâ nhêån hoa höìng. Möåt thaânh viïn coá thïí vay möåt lûúång tiïìn tûâ khoaãn vöën naây vaâ sau àoá phaãi traã laåi cuâng vúái laäi suêët. Ngûúâi chuã phaãi baão àaãm cho khoaãn vay trong trûúâng húåp ngûúâi vay bõ vúä núå. Nguöìn: - Àêìu tû vaâo caác nhaâ maáy xay xaát luáa gaåo úã Viïåt Nam: YÁ nghôa cuãa nhûäng khiïëm khuyïët vaâ sûå bêët öín àõnh cuãa thõ trûúâng taâi chñnh, cuãa Lï Khûúng Ninh, Chûúng 3. - Phên tñch lônh vûåc tñn duång khöng chñnh thûác cuãa Viïåt Nam, cuãa Trêìn Thoå Àaåt http://www.gdrc.ort/viet.dat_tran.html. - Phoãng vêën Liïn àoaân ngûúâi Viïåt Nam vaâ Canada úã Ottawa. - Taâi chñnh vi mö úã Viïåt Nam: Khaão saát vïì caác mö hònh töí chûác vaâ caác vêën àïì liïn quan cuãa Adam McCarty, Trûúãng Nhoám MDE (Master in Development Economics Programme ­ Chûúng trònh cao hoåc vïì kinh tïë phaát triïín). RFIs Möåt söë RFI, àùåc biïåt laâ caác töí chûác tñn duång, àaä khai thaác àûúåc rêët haån chïë caác chûúng trònh chuyïín tiïìn úã haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam vaâ coá caác mûác àöå thaânh cöng khaác nhau. ÚÃ Canada, caác ngên haâng thûúâng quan têm àïën nhûäng khaách haâng àïí cung cêëp caác dõch vuå ngên haâng àêìy àuã vaâ ñt tòm àïën caác khaách haâng chó sûã duång dõch vuå chuyïín tiïìn. Töìn taåi möåt söë khoá khùn vïì mùåt kyä thuêåt àöëi vúái caác ngên haâng vaâ caác töí chûác tñn duång àïí trúã thaânh caác nhaâ caånh traånh maånh meä hún trong thõ trûúâng chuyïín tiïìn, nhû viïåc phaát triïín cöng nghïå àïí taåo thuêån lúåi cho caác giao dõch àûúåc nhanh vaâ reã hún hay viïåc tòm kiïëm caác töí chûác àöëi taác thñch húåp àïí giao dõch úã Chùång Cuöëi cuâng. Thïm vaâo àoá, nïëu nhû caác RFI tòm thêëy cú höåi lúåi nhuêån àuã thuyïët phuåc cho sûå àêìu tû noái trïn thò hoå coá thïí cêìn lïn àûúåc caác chûúng trònh chuyïín tiïìn coá khaã nùng àaáp ûáng töët hún àïí phuåc vuå cho caác nhu cêìu cuå thïí vaâ caác ûu tiïn cuãa nhûäng ngûúâi dên di cû Viïåt Nam. Àïí bùæt àêìu hoå coá thïí cêìn àûúåc hiïíu roä hún vïì nhûäng neát chung vaâ têåp quaán chuyïín tiïìn cuãa ngûúâi Viïåt Nam taåi Canada. Caác doanh nghiïåp kinh doanh chuyïín tiïìn (Money Service Business ­ MSB) Caác MSB, bao göìm caác caác ngûúâi hoaåt àöång hïå thöëng chuyïín tiïìn thûúng maåi coá àùng kyá vaâ caã caác nhaâ hoaåt àöång hïå thöëng chuyïín tiïìn keám chñnh thûác hún, laâ caác nhên vêåt hoaåt àöång chñnh cuãa thõ trûúâng chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam. Nhûäng MSB thûúâng khöng àûúåc quaãn lyá möåt caách cêín troång vaâ hiïån thúâi hoå cuäng khöng phaãi tuên thuã caác tiïu chuêín vïì cêëp pheáp vaâ àùng kyá. Möåt böå caác quy àõnh vïì AML/CFT 50 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái àaä àûúåc aáp duång àöëi vúái têët caã caác MSB vaâ RFI, nhûng viïåc àûa caác quy àõnh naây thûåc sûå coá hiïåu lûåc àöëi vúái caác MSB thò haây coân rêët nhiïìu vêën àïì. Àiïìu naây khöng mùåc nhiïn coá nghôa laâ caác kïnh chuyïín tiïìn naây khöng àaáng tin cêåy, bêët húåp phaáp hay khöng chñnh àaáng. Caác töí chûác hoaåt àöång giöëng nhû caác MSB cuäng bao göìm caã caác töí chûác quöëc tïë huâng maånh nhû Western Union vaâ MoneyGram. Tuy nhiïn, sûå thiïëu vùæng nhûäng quy àõnh vïì àùng kyá/cêëp pheáp hay vïì giaám saát àaä khiïën coá tònh traång laâ bêët cûá ai cuäng coá thïí múã vaâ thûåc hiïån dõch vuå nhû laâ möåt MSB vaâ sûå thiïëu minh baåch cuãa hoå cuäng laâ möåt vêën àïì àaáng quan têm. Nhiïìu doanh nghiïåp thûúng maåi àaä duy trò möåt söë hïå thöëng IFT naây àöëi vúái kinh doanh haâng nöåi thêët, may mùåc, gaåo, haãi saãn vaâ caác haâng hoaá khaác; àöi khi coân lêîn löån caã vúái caác hoaåt àöång bêët húåp phaáp (lêåu). Caác cöng ty kinh doanh theã tñn duång (credit card) vaâ theã ghi núå (debit card) úã Viïåt Nam Sau khi hïå thöëng àún ngên haâng (ngên haâng nhaâ nûúác, vúái vai troâ laâ ngên haâng trung ûúng vaâ coá chûác nùng cuãa ngên haâng thûúng maåi, vaâ caác ngên haâng thûúng maåi cuãa nhaâ nûúác) bõ loaåi boã, nhiïìu töí chûác tñn duång àaä àûúåc thaânh lêåp trïn toaân quöëc. Tuy àaä coá khoaãng 90 ngên haâng àûúåc thaânh lêåp nhûng Viïåt Nam vêîn coân laâ möåt àêët nûúác chûa coá hïå thöëng ngên haâng àuáng nghôa cuãa noá vúái möåt nïìn kinh tïë chuã yïëu sûã duång tiïìn mùåt. Àaä töìn taåi 4 ngên haâng thûúng maåi cuãa nhaâ nûúác27 chiïëm túái 80% töëng söë caác giao dõch ngên haâng úã Viïåt Nam vaâ giûä 70% cuãa têët caã caác taâi khoaãn khaách haâng. Hïå thöëng thanh toaán liïn ngên haâng (Inter-Bank Payment System ­ IBPS), núi cho pheáp an toaân dûä liïåu, sao lûu dûä liïåu tûå àöång vaâ àõnh hûúáng luên phiïn àïí baão vïå maång lûúái, hiïån àaä àûúåc thaânh lêåp úã Viïåt nam vaâ trúã thaânh möåt cêëu phêìn chuã yïëu cuãa hïå thöëng taâi chñnh àang phaát triïín. Viïåc sûã duång caác theã tñn duång, theã tiïìn mùåt vaâ ATM cuäng àang phaát triïín. Khi bùæt àêìu vaâo nùm 1996 Viïåt Nam coá 2 maáy ATM thò àïën nay àaä coá hún 400 maáy. Möåt viïn chûác cuãa SBV (Ngên haâng nhaâ nûúác Viïåt Nam) àaä dûå àoaán rùçng seä coá khoaãng 2.000 maáy ATM trïn toaân quöëc trong vaâi nùm túái.28 Hiïån cuäng coá khoaãng 350.000 theã ghi núå úã Viïåt Nam, trong söë àoá coá 295.000 laâ theã nöåi àõa vaâ 85.000 laâ theã cuãa caác ngên haâng quöëc tïë. Àöëi vúái caác ngên haâng thò ATM coá nhiïìu khaách haâng sûã duång hún vaâ coá thïí hoaåt àöång hiïåu quaã hún. Caác khaách haâng coá àiïìu kiïån àûúåc phuåc vuå 24/24h vaâ phaãi mêët ñt chi phñ vïì ài laåi vaâ thúâi gian hún. ÚÃ Thaânh phöë Höì Chñ Minh, HSBC àaä giúái thiïåu möåt loaåi ATM toaân cêìu múái, cuäng hoaåt àöång 24/24h.29 Tûâ caác ATM naây, khaách haâng coá thïí thûåc hiïån àûúåc yïu cêìu xem söë dû taâi khoaãn, giao dõch tiïìn mùåt vaâ chuyïín tiïìn mùåt giûäa caác taâi khoaãn caá nhên. Caác ATM cuäng àûúåc nöëi vúái caác maång 27. Ngên haâng Ngoaåi thûúng Viïåt Nam (Vietcombank), Ngên haâng Àêìu tû vaâ Phaát triïín, Ngên haâng Nöng nghiïåp vaâ Phaát triïín Nöng thön Viïåt Nam (VBARD) vaâ Ngên haâng Cöng thûúng Viïåt Nam (Incombank), 28. Tùng trûúãng ATM dûå kiïën úã Viïåt Nam: www..atmmarketplace.com/news. 29. Theã ATM ­ HSBC Viïåt Nam: www.vn.hsbc.com. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 51 lûúái Visa Plus vaâ Master Card/Maestro/Cirrus, cho pheáp khaách haâng kiïím soaát taâi chñnh cuãa mònh dïî daâng hún. Cöng ty cöí phêìn chuyïín maåch taâi chñnh quöëc gia, vúái 6 tyã USD vöën, àaä bùæt àêìu kïët nöëi caác ATM úã Viïåt Nam thöng qua maång BankNet cuãa mònh.30 Tham gia maång lûúái coá caác ngên haâng thûúng maåi quöëc doanh vaâ caác ngên haâng thûúng maåi cöí phêìn. Ngoaâi BankNet, nhiïìu ngên haâng thûúng maåi khaác cuäng coá kïë hoaåch kïët nöëi caác hïå thöëng ATM cuãa mònh. Chùèng haån nhû Vietcombank cuäng coá kïë hoaåch kïët nöëi 290 maáy ATM cuãa mònh vúái caác ngên haâng khaác (Techcombank, Habubank, Chohung Bank, Ngên haâng quên àöåi vaâ Eximbank). Hïå thöëng bûu àiïån Hïå thöëng bûu àiïån cuäng cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn. Hiïån coá ñt söë liïåu vïì söë lûúång tiïìn àûúåc chuyïín tiïìn thöng qua hïå thöëng trung gian naây úã Viïåt Nam nhûng khöng coá veã nhû àêy cuäng laâ möåt kïnh chuyïín tiïìn àûúåc ûa chuöång búãi hïå thöëng naây tûúng àöëi chêåm hún so vúái caác IFT vaâ caác FFT khaác. Caác töí chûác taâi chñnh vi mö Chñnh phuã Viïåt Nam cöng nhêån sûå cêìn thiïët phaãi taåo àiïìu kiïån cho caác thaânh viïn ngheâo nhêët cuãa xaä höåi àûúåc tiïëp cêån dõch vuå taâi chñnh, trong khi vêîn phaãi laâm giaãm búát caác nguyïn nhên gêy àoái ngheâo khaác. Nùm 1998, viïåc thaânh lêåp Ngên haâng phaát triïín nöng nghiïåp (sau chuyïín thaânh VBARD) vaâ sûå phaát triïín cuãa caác NGO àaä trúã thaânh caác bûúác chñnh thûác àêìu tiïn tiïën túái àïën cho caác doanh nghiïåp tû nhên úã caác khu vûåc nöng thön àûúåc vay vöën, phêìn lúán àïí cho caác hoaåt àöång nöng traåi (Fallavier 1998). Vúái cöë gùæng cung cêëp dõch vuå taâi chñnh àùåc biïåt giaânh cho ngûúâi ngheâo, chñnh phuã àaä thaânh lêåp hai töí chûác chñnh: (i) Quyä tñn duång nhên dên (Peoples Credit Fund ­ PCF), àûúåc thaânh lêåp vaâo nùm 1994 nhû laâ möåt daång húåp taác xaä vïì tñn duång vaâ tiïët kiïåm tûå hoaåt àöång vaâ àöåc lêåp, chõu sûå kiïím soaát cuãa Ngên haâng Trung ûúng; vaâ (ii) Ngên haâng cho ngûúâi ngheâo Viïåt Nam (VBP), àûúåc thaânh lêåp vaâo nùm 1995 vaâ laâ möåt chi nhaánh phi lúåi nhuêån cuãa Ngên haâng nöng nghiïåp Viïåt Nam (VBA), cung cêëp tñn duång ûu àaäi cho ngûúâi ngheâo. Hoaåt àöång taâi chñnh vi mö úã Viïåt Nam àaä lúán maånh àaáng kïí trong thêåp kyã vûâa quan, cuâng vúái höî trúå taâi chñnh cuãa caác nhaâ taâi trúå quöëc tïë vaâ caác NGO. Chñnh phuã cuäng àaä quan têm rêët nhiïìu àïën viïåc phaát triïín khu vûåc nöng thön. Nhaâ nûúác àaä cung cêëp caác khoaãn taâi chñnh cho caác hïå thöëng ngên haâng nöng thön Viïåt Nam vaâ cuäng àaä phaát triïín hïå thöëng bûu àiïån àïí taåo thuêån lúåi cho viïåc huy 30. Caác ngên haâng thûúng maåi kïët nöëi caác Hïå thöëng ATM: www.saigontimesweekly. saigonnet.vn/data/vietnam 52 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái àöång vaâ chuyïín tiïìn tiïët kiïåm. Caác chûúng trònh thûã nghiïåm àaä àûúåc thûåc hiïån àïí kiïím nghiïåm caác hònh thûác húåp taác tñn duång múái. Tuy nhiïn, sûå thiïëu vùæng möåt khung khöí quaãn lyá vaâ phaáp lyá bao truâm cho caác cöë gùæng naây àaä laåi trúã thaânh sûå caãn trúã cho caác tiïën böå àaåt àûúåc. Hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác Thêåm chñ caã khi caác hïå thöëng IFT hoaåt àöång möåt caách khöng chñnh thûác thò chuáng cuäng coá thïí sûã duång caác taâi khoaãn tiïìn gûãi thanh toaán (taâi khoaãn seác) vaâ taâi khoaãn tiïët kiïåm àïí phaát taán caác khoaãn tiïìn àïën caác taâi khoaãn ngên haâng cuãa ngûúâi nhêån hay àïí chuyïín caác khoaãn tiïìn àïën caác chi nhaánh àùåt taåi caác khu vûåc xa caách vïì àõa lyá. Caác hïå thöëng IFT thûúâng àûúåc sûã duång röång raäi trong haânh lang chuyïín tiïìn giûäa Canada vaâ Viïåt Nam. Thöng thûúâng, coá 3 phûúng phaáp chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác tûâ Canada vïì Viïåt Nam: 1) chuyïín tiïìn thöng qua möåt MSB, 2) chuyïín tiïìn noáng, vaâ 3) chuyïín têån tay (nhiïìu ngûúâi ài ra nûúác ngoaâi thûúâng mang theo tiïìn mùåt maâ khöng khai baáo haãi quan). Nhûäng àöång lûåc chñnh cho viïåc sûã duång caác hïå thöëng IFT trong haânh lang naây laâ tñnh tin cêåy theo caãm nhêån, mûác phñ vûâa phaãi, nhanh vaâ thöng hiïíu vùn hoaá. Coá caác quan àiïím khaác nhau vïì viïåc liïåu caác hïå thöëng IFT coá àaáng tin cêåy hún caác kïnh chñnh thûác hay khöng. Caác thaânh viïn cuãa giúái ûa aáp duång luêåt phaáp thò cho rùçng chuáng ñt thûåc tïë tin cêåy hún laâ tiïëng tùm cuãa chuáng, vaâ rùçng ngûúâi sûã duång hïå thöëng naây thûúâng bõ mùæc lûâa búãi caác mûu àöì gian lêån. Phoãng vêën caác thaânh viïn cuãa Súã Caãnh saát Ontario, Súã Caãnh saát Ottawa vaâ Lûåc lûúång caãnh saát cûúäi ngûåa Hoaâng gia Canada. Tuy nhiïn, nhûäng ngûúâi sûã duång IFT àûúåc phoãng vêën taåi chöî, cuâng vúái caác thaânh viïn ngaânh chuyïín tiïìn, àaä cho rùçng caác hïå thöëng IFT noái chung cuäng laâ caác kïnh chuyïín tiïìn àaáng tin cêåy vaâ lûu yá vïì caác maång lûúái röång raäi cuãa caác IFT naây úã khu vûåc nöng thön. Caác hïå thöëng IFT coá xu hûúáng chaâo caác mûác phñ thêëp hún vaâ tyã giaá ngoaåi tïå töët hún cuãa caác hïå thöëng FFT. Nhûäng ngûúâi Viïåt Nam úã Canada ûa thñch MSB hay IFT hún, búãi chuáng (caác hïå thöëng naây) cung cêëp dõch vuå töët hún vaâ nhanh hún. Chuyïín tiïìn theo àûúâng chñnh thûác coá thïí phaãi mêët vaâi thaáng thò múái àïën àûúåc ngûúâi nhêån úã vuâng xa xöi. Caác IFT cuäng àûúåc coi laâ àaáng tin cêåy hún caã do chuáng coá thïí giuáp traánh caác kiïím soaát vïì quaãn lyá hay traánh àûúåc möåt söë can thiïåp möåt caách xêm phaåm vaâ àöi khi tuyâ tiïån cuãa caác cú quan haânh chñnh Viïåt Nam. Chuyïín tiïìn noáng Chuyïín tiïìn noáng dûåa trïn taâi khoaãn buâ àùæp hay phûúng phaáp ghi söí àïí taåo thuêån lúåi cho caác giao dõch. Àiïìu naây cuäng giöëng nhû trûúâng húåp möåt giao dõch Hawala. Phoãng vêën vúái caác àaåi diïån cuãa khu vûåc tû nhên vaâ caác cú quan chñnh phuã cho thêëy rùçng phêìn lúán caác giao dõch chuyïín tiïìn noáng laâ coá quan hïå vúái caác giao dõch thûúng maåi. Caác nhaâ àiïìu haânh IFT úã Canada thûúâng coá caác cöng viïåc kinh doanh khaác úã Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 53 cuâng möåt àõa àiïím, nhû cûãa haâng baán bùng àôa hay dõch vuå àûa bûu phêím. Caác cûãa haâng cuãa ngûúâi dên töåc thûúâng laâ caác cûãa haâng taåp phêím, baán caác haâng hoaá taåp phêím tûâ nûúác coá xuêët xûá àïën caác vuâng lên cêån. Nhûäng ngûúâi kinh doanh naây thûúâng lêëy caác giao dõch thûúng maåi vaâ vêån taãi àïí taåo thuêån lúåi cuãa viïåc chuyïín caác giaá trõ trong haânh lang thöng qua caác (hoaá àún thûúng maåi). Chuyïín tiïìn mùåt Chuyïín tiïìn mùåt laâ möåt phûúng phaáp chuyïín tiïìn phöí biïën khaác úã Viïåt Nam. Loaåi chuyïín tiïìn naây coá thïí seä phaãi rêët kheáo leáo úã Viïåt Nam do àõa hònh chuã yïëu laâ nuái. Caác quy àõnh vïì haãi quan Viïåt Nam cho pheáp möåt caá nhên mang töëi àa 3.000 USD vaâo àêët nûúác. Nhûäng ngûúâi àûúåc hoãi coá caác quan àiïím khaác nhau vïì viïåc sûã duång phûúng thûác chuyïín tiïìn trûåc tiïëp. Möåt söë cho rùçng chuyïín tiïìn trûåc tiïëp caâng ngaây caâng ñt àûúåc sûã duång vò caác quy àõnh cuãa haãi quan vaâ caác biïån phaáp khai baáo haãi quan seä ngaây caâng chùåt cheä, àùåc biïåt liïn quan àïën viïåc lûu chuyïín tiïìn mùåt. Tuy nhiïn, möåt söë ngûúâi laåi chó ra rùçng nhûäng ngûúâi chuyïín tiïìn hay ngûúâi dên mang tiïìn mùåt noái chung coá thïí dïî daâng qua àûúåc haâng raâo kiïím tra taåi biïn giúái, àöi khi bùçng caã phûúng phaáp höëi löå. Chi traã tiïìn chuyïín úã Viïåt Nam ÚÃ Viïåt Nam, caác hïå thöëng IFT cung cêëp möåt möëi quan hïå "daãi têìn röång" giûäa Canada vaâ Viïåt Nam. Caác hïå thöëng naây caác kïnh chuyïín tiïìn böí sung cho caách chuyïín tiïìn chñnh thûác caã xeát trïn söë lûúång tiïìn chuyïín àïën Viïåt nam vaâ caã xeát vïì quan hïå ngaây caâng tùng vúái caác hoaåt àöång traái pheáp, nhû buön lêåu ma tuyá vaâ hoaá àún chûáng tûâ haâng hoaá giaã. Coá veã nhû caác hïå thöëng IFT àûúåc phên böë röång khùæp. Nhoám nghiïn cûáu àaä dïî daâng xaác àõnh àûúåc caác ngûúâi hoaåt àöång IFT úã thaânh phöë Höì Chñ Minh vaâ úã Haâ Nöåi. Caác khoaãn tiïìn chuyïín theo àûúâng khöng chñnh thûác thò dûúâng nhû hûúáng nhiïìu hún ra phña Bùæc, trong khi àoá thò hoaåt àöång chuyïín tiïìn chñnh thûác laåi ài theo hûúáng miïìn Nam. Nhiïìu khoaãn tiïìn lúán àûúåc chuyïín àïën Viïåt Nam theo con àûúâng khöng chñnh thûác vaâ àûúåc àêìu tû vaâo möåt loaåt caác hoaåt àöång khaác nhau. Caác khoaãn tiïìn chuyïín thûúâng maâ sûã duång vaâo muåc àñch tiïu duâng caá nhên thöng thûúâng thò coá thïí àûúåc sûã duång nhên dõp kyâ nghó hay cho hoaåt àöång riïng cuãa gia àònh. Möåt söë ngûúâi nhêån tiïìn sûã duång khoaãn tiïìn nhêån àûúåc naây àïí thûã kinh doanh nhû múã nhaâ haâng, khaách saån. PHUÏ LUÏC III Töíng quan vïì quaãn lyá cuãa Canada àöëi vúái caác hïå thöëng chuyïín tiïìn C aác quan chûác Canada àaä àaánh giaá rùçng sûå phaát triïín cuãa ngaânh chuyïín tiïìn nûúác naây àaä bõ tuåt hêåu khoaãng 5 nùm so vúái Hoa Kyâ. Canada tiïëp tuåc ài theo möåt caách tiïëp cêån toaân diïån àöëi vúái chuyïín tiïìn quöëc tïë vaâ chuyïín tûâ caác hïå thöëng khöng chñnh thûác sang chñnh thûác. Quan têm chñnh hiïån nay laâ möåt khung khöí phaáp lyá aáp duång cho ngaânh naây vaâ cho caác nhaâ caånh tranh cuãa noá. Thïë thò caác quy àõnh hiïån nay nhû thïë naâo? Ai laâ nhûäng ngûúâi quaãn lyá ngaânh naây? Taác àöång lïn caác nhaâ caånh tranh khaác nhau nhû thïë naâo? Möi trûúâng phaáp lyá taác àöång lïn khaã nùng laåm duång caác kïnh khöng chñnh thûác ra sao? Nhûäng cêu hoãi naây àaä khiïën coá möåt söë nghiïn cûáu vaâ àïën nay coân tiïëp tuåc cêìn nghiïn cûáu vò caác nhaâ hoaåch àõnh chñnh saách vaâ caác nhaâ nghiïn cûáu àaä múã röång phaåm vi quan têm cuãa mònh trong lônh cûåc chuyïín tiïìn quöëc tïë cuãa Canada. Phêìn dûúái àêy chñnh laâ nhûäng bûúác ban àêìu àïí trao àöíi vïì caác vêën àïì noái trïn trong nöåi dung cuãa töíng quan vïì khung khöí phaáp lyá. Caác quy àõnh cuãa liïn bang vaâ cuãa tónh Caác töí chûác taâi chñnh chñnh thûác tham gia dõch vuå chuyïín tiïìn göìm caác ngên haâng vaâ caác töí chûác tñn duång. Ngên haâng thûúâng hoaåt àöång theo quy àõnh cuãa liïn bang trong khi àoá thò caác töí chûác tñn duång laåi hoaåt àöång theo quy àõnh cuãa àõa phûúng. Do àoá, 55 56 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái cú chïë phaáp lyá àöëi vúái chuyïín tiïìn thöng qua caác töí chûác naây khaác nhau, giûäa caác cú quan liïn bang vaâ cuãa àõa phûúng, giûäa caác tónh nhau. Vùn phoâng cú quan giaám saát caác töí chûác taâi chñnh (Office of the Superintendent of Financial Institutions - OSFI) laâ cú quan quaãn lyá àöëi vúái caác töí chûác taâi chñnh hoaåt àöång theo quy àõnh cuãa liïn bang vaâ cuãa àõa phûúng. Nhiïåm vuå cuãa OSFI laâ giaám saát vaâ quaãn lyá têët caã caác ngên haâng, têët caã caác quyä tñn thaác, caác cöng ty cho vay, cöng ty baão hiïím, caác höåi tñn duång têåp thïí, höåi kñn coá lúåi nhuêån, caác chûúng trònh hûu trñ, àûúåc hònh thaânh vaâ àùng kyá úã cêëp liïn bang. Caác töí chûác naây phaãi thûúâng xuyïn cung cêëp möåt söë thöng tin loaåi nhêët àõnh vïì mònh àïí lûu taåi OSFI vaâ OSFI tiïën haânh caác cuöåc kiïím tra thûúâng xuyïn taåi cú súã. Viïåc thiïët lêåp ngên haâng àaåi lyá laâ caách cung cêëp dõch vuå ngên haâng cuãa möåt FRFI ('Ngên haâng àaåi lyá') cho möåt ngên haâng khaác ('ngên haâng tiïëp nhêån'). Thoaã thuêån naây àûúåc caác ngên haâng sûã duång trïn toaân cêìu àïí thûåc hiïån kinh doanh vaâ cung cêëp dõch vuå maâ caác ngên haâng khöng chaâo trûåc tiïëp. Thaáng 2/2002, OSFI àaä viïët cho FRFI, khuyïën khñch hoå thöng qua caác biïån phaáp nhùçm ngùn chùån caác quan hïå ngên haâng àaåi lyá vúái caác ngên haâng voã boåc, àïí phuâ húåp vúái caác tiïu chuêín quöëc tïë múái. OSFI chó thõ rùçng caác FRFI coá thïí xaác àõnh ruãi ro coá thïí coá vaâ coá caác saáng kiïën àïí tòm hiïíu chùæc chùæn xem liïåu caác ngên haâng àaåi lyá coá hoaåt àöång àuáng theo caác yïu cêìu vïì AML/CFT hay khöng. Caác töí chûác tñn duång cuäng àoáng vai troâ quan troång trong khu vûåc taâi chñnh cuãa Canada. Chuáng cuäng phaãi tuên thuã caác quy àõnh vaâ giaám saát cuãa tónh. Noái chung, caác thaânh viïn töí chûác tñn duång phaãi thûåc hiïån kiïím soaát chñnh saách vaâ hoaåt àöång cuãa töí chûác tñn duång àõa phûúng.Vai troâ chñnh phuã laâ àïí àaãm baão rùçng caác töí chûác tñn duång, nhû laâ töí chûác taâi chñnh, tuên thuã caác thûåc haânh taâi chñnh laânh maånh. Phêìn lúán caác tónh àïìu yïu cêìu caác töí chûác taâi chñnh phaãi coá baáo caáo taâi chñnh cuãa mònh do möåt cöng ty kiïím toaán bïn ngoaâi chuêín bõ. Haâng nùm, caác nhaâ quaãn lyá tónh, thaânh phöë cuäng tiïën haânh caác cuöåc kiïím tra taåi cú súã vïì viïåc thûåc thi caác nghôa vuå phaáp lyá cuãa caác töí chûác tñnh duång. Theo caác viïn chûác chñnh phuã vaâ thaânh viïn cuãa khu vûåc taâi chñnh thò viïåc hònh thaânh möåt têìng quaãn lyá vaâ giaám saát nhû vêåy khöng gêy ra nhûäng bêët húåp lyá vúái caác quy àõnh quaãn lyá. Caác cú quan chñnh quyïìn àaä húåp taác vúái nhau, cuâng nöî lûåc àïí haâi hoaâ caác tiïu chuêín. Kinh doanh dõch vuå chuyïín tiïìn (Money services businesses - MSB) bao göìm möåt söë lûúång röång lúán caác doanh nghiïåp vaâ hoaåt àöång, tham gia vaâo viïåc taåo thuêån lúåi cho cöng viïåc chuyïín tiïìn. Caác MSB coá traách nhiïåm phaãi tuên thuã caác yïu cêìu vïì AML/CFT. Tuy nhiïn, hoå cuäng khöng bõ giaám saát hay quaãn lyá búãi möåt cú quan liïn bang hay tónh vaâ cuäng khöng phaãi tuên thuã caác tiïu chuêín vïì cêëp pheáp hay àùng kyá.32 Do àoá chuáng coá thiïn hûúáng hoaåt àöång giöëng nhû caác hïå thöëng IFT vïì mùåt kinh tïë vaâ phaáp lyá. Tûâ "khöng chñnh thûác" khöng coá nghôa rùçng caác doanh nghiïåp naây hoaåt àöång bêët húåp phaáp. Tuy nhiïn, sûå thiïëu vùæng cú quan quaãn lyá, caác tiïu 32. Canada àang nghiïn cûáu caách àïí thûåc hiïån caác tiïu chuêín vïì cêëp pheáp/àùng kyá àïí phuâ húåp vúái khuyïn nghõ àùåc biïåt lêìn thûá VI cuãa FATF. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 57 chuêín vïì cêëp pheáp vaâ àùng kyá àöëi vúái loaåi hònh kinh doanh naây àaä tiïìm êìn nhiïìu ruãi ro àöëi vúái thõ trûúâng chuyïín tiïìn vaâ taåo khaã nùng cho möëi liïn hïå giûäa viïåc chuyïín tiïìn vaâ haânh àöång bêët húåp phaáp. AML/CFT vaâ Luêåt chöëng taâi trúå khuãng böë vaâ caác haânh àöång töåi phaåm (rûãa tiïìn) Luêåt (dûúái àêy goåi laâ Luêåt) chöëng taâi trúå khuãng böë vaâ caác Haânh àöång töåi phaåm (Rûãa tiïìn) laâ phêìn luêåt phaáp cú baãn vïì thûåc hiïån AML/CFT àöëi vúái caác töí chûác tham gia chuyïín tiïìn. Luêåt naây laâ kïët quaã cuãa nhiïìu sûãa àöíi cuãa Luêåt nùm 2001, luêåt naây sau àoá coân àûúåc goåi laâ Luêåt chöëng haânh àöång töåi phaåm (rûãa tiïìn). Luêåt coá hiïåu lûåc àöëi vúái têët caã caác FRFI vaâ caác töí chûác do tónh, thaânh quaãn lyá, cuäng nhû caác MSB. Luêåt naây àaä coá möåt söë àiïìu khoaãn cú baãn liïn quan àïën caác doanh nghiïåp tham gia vaâo hoaåt àöång chuyïín tiïìn. Möåt àiïìu khoaãn cú baãn cuãa luêåt naây àoâi hoãi caác töí chûác taâi chñnh phaãi coá caác biïån phaáp cuå thïí àïí phaát hiïån vaâ ngùn chùån rûãa tiïìn vaâ taâi trúå cho caác hoaåt àöång khuãng böë, vaâ àïí taåo thuêån lúåi cho àiïìu tra hay khúãi töë töåi phaåm rûãa tiïìn vaâ taâi trúå khuãng böë. Caác biïån phaáp naây bao göìm caã caác yïu cêìu àöëi vúái nhaâ cung cêëp dõch vuå vïì nhêån daång khaách haâng vaâ lûu trûä höì sú, baáo caáo caác giao dõch taâi chñnh vaâ luöìng tiïìn qua biïn giúái khaã nghi, vaâ thiïët lêåp möåt cú quan coá traách nhiïåm xûã lyá caác thöng tin àûúåc baáo caáo vaâ caác thöng tin khaác. Möåt àiïìu khoaãn quan troång khaác àûúåc àûa ra àïí àöëi phoá vúái caác nguy cú do töåi phaåm coá töí chûác coá thïí gêy ra laâ phaãi cung cêëp cho caác cöng chûác thi haânh phaáp luêåt nhûäng thöng tin hoå cêìn àïí àiïìu tra hay khúãi töë töåi phaåm vïì taâi trúå khuãng böë vaâ rûãa tiïìn. Àöìng thúâi, Luêåt naây cuäng nhùçm muåc àñch baão àaãm coá caác biïån phaáp tûå vïå thñch húåp àïí baão vïå bñ mêåt caá nhên trong vêën àïì vïì thöng tin caá nhên. Möåt yá nghôa quan troång cuãa àiïìu khoaãn naây laâ nhùçm giuáp thûåc hiïån caác cam kïët quöëc tïë cuãa Canada tham gia vaâo cuöåc àêëu tranh chöëng töåi phaåm xuyïn quöëc gia, àùåc biïåt laâ rûãa tiïìn vaâ àêëu tranh chöëng caác haânh àöång khuãng böë. Nhûäng quy àõnh cuãa FINTRAC Trung têm phên tñch caác baáo caáo vaâ giao dõch taâi chñnh (FINTRAC), möåt cú quan thu thêåp tin tûác taâi chñnh cuãa Canada, àûúåc thaânh lêåp theo Luêåt naây. FINTRAC khöng phaãi laâ cú quan quaãn lyá nhûng coá traách nhiïåm thûåc thi Luêåt, àïí nhùçm baão àaãm rùçng caác àöëi tûúång tuên thuã caác nghôa vuå vïì giaám saát tuên thuã, nhêån daång khaách haâng, lûu trûä höì sú khaách haâng, vaâ baáo caáo. Do àoá, FINTRAC coá quyïìn àûa ra quy àõnh cêìn thiïët àïí thûåc thi caác àiïìu khoaãn cuãa Luêåt. Coá ba quy àõnh àaä àûúåc FINTRAC àûa ra àïí thûåc thi Luêåt. Quy àõnh vïì baáo caáo giao dõch khaã nghi coá taâi trúå khuãng böë hay töåi phaåm (rûãa tiïìn) àûúåc aáp duång àöëi vúái caác ngên haâng, töí chûác tñn duång, caác quyä cuãa giúái lao àöång vaâ "kinh doanh dõch vuå 58 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái chuyïín tiïìn maâ dõch vuå naây cho pheáp thanh toaán seác, chuyïín tiïìn hay caác cöng cuå tiïìn tïå tûúng àûúng." Quy àõnh naây cuâng vúái nhûäng quy àõnh khaác àaä àûa ra yïu cêìu vïì thöng tin cêìn àûúåc àûa vaâo trong caác baáo caáo vïí taâi saãn cuãa töåi phaåm khuãng böë hoùåc vïì möåt giao dõch nghi vêën, giúái haån vïì thúâi gian vaâ hònh thûác trònh baây baáo caáo. Caác Quy àõnh vïì chöëng taâi trúå khuãng böë vaâ haânh àöång töåi phaåm (rûãa tiïìn) àaä àûa ra caác yïu cêìu vïì nhêån daång khaách haâng, yïu cêìu vïì duy trò baáo caáo, caác giao dõch phaãi àûúåc baáo caáo, vaâ caác quy àõnh chïë àöå tuên thuã khaác. Quy àõnh vïì baáo caáo ngoaåi tïå vaâ caác cöng cuå tiïìn tïå qua biïn giúái àaä cho àõnh nghôa "caác cöng cuå tiïìn tïå", àùåt ra mûác tiïìn mùåt phaãi khai baáo laâ 1.000 àö la Canada vaâ xaác àõnh mêîu biïíu vaâ caách baáo caáo. Möåt yá nghôa quan troång cuãa caác quy àõnh FINTRAC laâ chuáng múã röång caác yïu cêìu vïì quaãn lyá vïì AML/CFT àöëi vúái caác MSB. Nhû theo quy àõnh cuãa FINTRAC, quaá trònh thûåc thi göìm 4 bûúác: 1) xaác àõnh àöëi tûúång hoaåt àöång trong thõ trûúâng, 2) bùæt àêìu möåt cuöåc vêån àöång vïì nhêån thûác, 3) têåp trung vaâo caác vêën àïì vïì tuên thuã, vaâ 4) tiïën haânh kiïëm tra taåi cú súã. Tuy nhiïn, do FINTRAC khöng phaãi laâ cú quan quaãn lyá nïn caác cöng chûác nhêån ra coá möåt söë thaách thûác vïì thûåc hiïån liïn quan àïën viïåc baão àaãm cho caác MSB tuên thuã caác quy àõnh trïn. Bûúác khoá nhêët trong quaá trònh naây laâ bûúác àêìu tiïn vò khöng coá caác tiïu chuêín vïì cêëp pheáp vaâ giaám saát àöëi vúái doanh nghiïåp. Dûúâng nhû, caác MSB àûúåc tûå aáp duång caác quy àõnh naây nhûng hoå laåi khöng bõ giaám saát giöëng nhû àöëi vúái caác töí chûác khaác maâ coá möåt cú quan nhêët àõnh quaãn lyá. FATF àaä yïu cêìu Canada aáp duång caác quy àõnh vïì cêëp pheáp àöëi vúái caác MSB vaâ Canada hiïån cuäng àang xem xeát caách töët nhêët àïí tiïëp cêån vêën àïì naây. Mong àúåi cuãa OSFI vaâ AML/CFT Trong baáo caáo thûúâng niïn nùm 2001-2002, OSFI àaä coá caáo caáo nhû sau vïì caác cöë gùæng thûåc hiïån AML/CFT: "Moåi ngûúâi àïìu nhêån thûác roä raâng vïì nhûäng ruãi ro cuãa haânh àöång taâi trúå khuãng böë vaâ rûãa tiïìn àöëi vúái uy tñn cuãa caác töí chûác tñn duång, caã vïì caá nhên lêîn têåp thïí. Thiïåt haåi àöëi vúái uy tñn cuãa caác töí chûác tñn duång, nïëu nhû àuã nùång nïì, coá thïí dêîn àïën thiïåt haåi caã vïì taâi chñnh." OSFI àaä thûåc hiïån möåt chûúng trònh chñnh thûác vïì àaánh giaá sûå tuên thuã Luêåt cuãa caác FRFI. OSFI àaä phaát haânh möåt taâi liïåu vïì nhûäng thûåc haânh töët nhêët àöëi vúái viïåc quaãn lyá caác ruãi ro vïì rûãa tiïìn vaâo nhûäng nùm 1990, coá sûãa àöíi vaâo nùm 2003, àïí phaãn aánh vai troâ cuãa FINTRAC vaâ nhêën maånh sûå cêìn thiïët cuãa caác tiïu chuêín vïì nhêån daång khaách haâng. Ngûúâi ta yïu cêìu caác töí chûác thiïët lêåp möåt quaá trònh AML nöåi böå tûúng xûáng vúái baãn chêët vaâ phaåm vi nghôa vuå cuãa hoå vaâ khaã nùng vi phaåm taâi trúå khuãng böë vaâ rûãa tiïìn. OSFI coân khuyïën khñch thûåc hiïån caác biïån phaáp kiïím soaát nhû sau: 1) nghôa vuå tuên thuã cuãa toaân cöng ty vaâ caác nghôa vuå naây thûúâng xuyïn àûúåc cêåp nhêåt vaâ sûãa àöíi cho phuâ húåp, 2) möåt khung khöí tuên thuã thêån troång àïí aáp duång caã àöëi vúái töí chûác caã úã Canada vaâ caã chi nhaánh cuãa noá úã caác nûúác khaác, 3) àaâo taåo liïn tuåc vïì tuên thuã, 4) raâ soaát vaâ kiïím tra thûåc hiïån möåt caách àöåc lêåp vïì khung khöí vaâ caác quy trònh, 5) tûå àaánh giaá, vaâ 6) coá bùçng chûáng rùçng caác vêën àïì vïì kiïím tra vaâ tuên thuã àaä àûúåc baáo caáo bùçng vùn baãn cho ngûúâi coá traách nhiïåm. Hún nûäa, OSFI khuyïën nghõ rùçng bêët cûá Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 59 ai laâm viïåc vúái möåt töí chûác trong danh saách NCCT cuãa FATF cêìn tiïëp cêån quan hïå naây vúái mûác àöå chuyïn têm cao hún. Phöëi húåp giûäa OSFI, FINTRAC vaâ caác cú quan quaãn lyá khaác. FINTRAC vaâ caác cú quan quaãn lyá cuãa liïn bang vaâ cuãa caác tónh phöëi húåp vúái nhau trong caác nöî lûåc vïì AML/CFT. Hoå cuâng hiïíu rùçng húåp taác seä laâm giaãm thiïíu ruãi ro do vi phaåm, àaãm baão töët hún rùçng caác àöëi tûúång àaáp ûáng àûúåc caác yïu cêìu, taåo ra thöng tin böí sung, vaâ ngùn chùån caác cöë gùæng bõ chöìng cheáo. Caác cú quan naây ca ngúåi caác nöî lûåc cuãa nhau. Trong khi FINTRAC khöng phaãi laâ möåt cú quan quaãn lyá thò noá vêîn coá thïí chõu traách nhiïåm vïì àiïìu tra caác giao dõch vaâ trûúâng húåp cuå thïí liïn quan àïën haânh àöång bêët húåp phaáp. Tuy rùçng OSFI khöng thûåc hiïåu àiïìu tra caác trûúâng húåp cuå thïí nhûng cú quan naây quan têm àêìu tiïn àïën chêët lûúång quaãn lyá vaâ hïå thöëng àiïìu haânh (caác chñnh saách vaâ quy trònh thûåc hiïån). OSFI coá thïí chuyïín möëi quan têm cuãa mònh cho FINTRAC àïí coá trúå giuáp àaánh giaá töët hún vïì caác nöî lûåc AML/CFT àûúåc thûåc hiïån nhû thïë naâo. FINTRAC coá thïí chuyïín caác quan têm cuãa mònh cho OSFI àïí àûúåc giuáp àúä xaác àõnh vaâ àõnh hûúáng caác nguöìn lûåc àïën caác lônh vûåc àûúåc quan têm hún. Thaái àöå phöëi húåp möåt caách xêy dûång naây laâ ûu àiïím àöëi vúái Canada vò noá giuáp àêëu tranh chöëng laåi haânh àöång rûãa tiïìn hay taâi trúå khuãng böë, vaâ laâ nhûäng bûúác tiïën àûúåc thûåc hiïån àïí àêíy maånh húåp taác. Dûå thaão C-17 úã Haå viïån nïëu àûúåc thöng qua coá thïí seä loaåi boã àûúåc caác haån chïë vïì chia seã thöng tin giûäa hai bïn vaâ taåo àiïìu kiïån àïí coá möåt MOU vïì möåt kïë hoaåch töíng thïí hún vïì trao àöíi thöng tin . Triïín voång cuãa giúái thûåc thi phaáp luêåt cuãa Canada Nhoám nghiïn cûáu àaä gùåp gúä vúái caác thaânh viïn giúái thi haânh phaáp luêåt úã Canada, kïí caã Caãnh saát cûúäi ngûåa cuãa Hoaâng gia Canada vaâ caác sô quan cuãa caác lûåc lûúång caãnh saát Tónh Ontario vaâ Thaânh phöë Ottawa. Phêìn dûúái àêy seä mö taã nhûäng yá kiïën vaâ dûå àoaán triïín voång cuãa nhûäng ngûúâi naây, dûåa trïn kinh nghiïåm àêìu tiïn khi hoå nghiïn cûáu khña caånh thûåc thi luêåt hònh sûå àöëi vúái caác giao dõch taâi chñnh vaâ hoaåt àöång phi phaáp. Nhûäng ngûúâi thi haânh phaáp luêåt àûúåc hoãi thûúâng àöìng yá rùçng sûå thiïëu giaám saát quaãn lyá, vïì cêëp pheáp hay àùng kyá dûúâng nhû laâm cho caác MSB trúã nïn dïî bõ laåm duång cho caác muåc àñch phi phaáp vaâ khiïën ngûúâi chuyïín tiïìn coá thïí bõ ruãi ro cao hún do caác haânh àöång bêët lûúng. Caác cöng chûác cuäng bònh luêån khoaãng caách vïì thûåc thi phaáp luêåt giûäa caác yïu cêìu cuãa MSB theo caác quy àõnh cuãa FINTRAC vaâ haânh vi cuãa MSB. Thay vò thûåc thi caác quy àõnh, möåt söë MSB bõ phaát hiïån laâ àaä huyã caác taâi liïåu giao dõch àïí xoaá ài caác dêëu vïët trïn giêëy túâ. Nhûäng àiïìu tra gêìn àêy vaâo caác kïë hoaåch rûãa tiïìn vaâ buön lêåu ma tuáy àaä giuáp thêëy rùçng caác möëi liïn kïët giûäa caác hïå thöëng IFT vaâ hoaåt àöång phi phaáp coá thïí phaát 60 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái sinh möåt caách dïî daâng. Möåt cuöåc àiïìu tra àaä phaát hiïån ra rùçng caác MSB hoaåt àöång thöng qua caác cûãa haâng cuãa ngûúâi dên töåc àaä sûã duång dõch vuå chuyïín tiïìn caá nhên àïí che chùæn cho kïë hoaåch àen. Tiïìn thu àûúåc tûâ hoaåt àöång buön ma tuyá àûúåc àoáng thaânh caác goái tiïìn chuyïín nhoã vaâ coá hún 300 tïn giaã àûúåc sûã duång àïí taåo caãm tûúãng rùçng caác khoaãn tiïìn àaåi diïån cho nhûäng àúåt chuyïín caá nhên húåp phaáp. Möåt söë quan chûác tin tûúãng rùçng nïëu nhûäng ngûúâi di cû àûúåc khuyïën khñch sûã duång caác töí chûác chñnh thûác bùçng caách caãi thiïån khaã nùng tiïëp cêån cuãa hoå (túái caác töí chûác naây) vaâ giaãm búát chi phñ chuyïín caác khoaãn tiïìn nhoã, thò coá thïí giuáp cho kiïím soaát àûúåc caác khoaãn tiïìn chuyïín bêët húåp phaáp thöng qua caác kïnh khöng chñnh thûác. Cuå thïí trong quan hïå giûäa Viïåt Nam vaâ Canada, caác cöng chûác nhêån thêëy rùçng caác nöî lûåc chung àaä bõ ngùn trúã búãi sûå thiïëu vùæng möåt thoaã thuêån höî trúå phaáp lyá song phûúng hay caác hiïåp àõnh song phûúng. Caác cöng chûác Canada tin tûúãng rùçng caác cú quan hûäu traách Viïåt Nam coá thïí àûúåc khñch lïå hún trong húåp taác vúái caác cú quan àiïìu tra nïëu nhû coá àûúåc caác thoaã thuêån àûúåc kyá giûäa caác chñnh phuã àïí chia seã taâi saãn thu àûúåc, kïët quaã cuãa caác nöî lûåc thûåc thi phaáp lyá. PHUÏ LUÏC IV Töíng quan hïå thöëng quaãn lyá cuãa Viïåt Nam gaânh naây úã Viïåt Nam àaä thu àûúåc nhûäng tiïën böå àaáng kïí nhûng sûå phaát N triïín cuãa noá hiïån vêîn àang úã mûác thêëp. Do àoá, caác nhaâ quaãn lyá Viïåt Nam vêëp phaãi nhûäng thaách thûác trong viïåc xêy dûång möåt khung khöí àïí coá thïí giûä àûúåc nhõp àöå phaát triïín naây cuâng vúái yïu cêìu vïì an toaân vaâ thöëng nhêët trong khi cuäng phaãi taåo àiïìu kiïån cho phaát triïín tûúng xûáng vúái tiïìm nùng cuãa noá. Laâm thïë naâo àïí cên bùçng giûäa mûác quaãn lyá cêìn thiïët vaâ khuyïën khñch phaát triïín laâ möåt nhiïåm vuå khoá khùn. Phêìn dûúái àêy seä thaão luêån vïì möåt söë àùåc àiïím cú baãn cuãa khung khöí phaáp lyá cuãa Viïåt Nam àöëi vúái caác vêën àïì liïn quan àïën chuyïín tiïìn. Nhûäng cú quan quaãn lyá chñnh: Ngên haâng Nhaâ nûúác Viïåt Nam vaâ Böå Taâi chñnh Ngên haâng Nhaâ nûúác Viïåt Nam (SBV) laâ ngên haâng trung ûúng cuãa nûúác naây vaâ cú quan quaãn lyá chuã yïëu trong khu vûåc taâi chñnh theo Luêåt caác töí chûác tñn duång. SBV chõu traách nhiïåm àöëi vúái viïåc giaám saát chung cuãa ngaânh ngên haâng vaâ cêëp pheáp cho caác ngên haâng hoaåt àöång taåi Viïåt Nam. Quaãn lyá mua baán ngoaåi tïå cuäng laâ möåt trong caác nhiïåm vuå cuãa SBV, trong àoá coá viïåc quaãn lyá caác giao dõch mua baán ngoaåi tïå úã Viïåt Nam. Böå Taâi chñnh (MOF) coá phaåm vi nhiïåm vuå rêët röång lúán, trong àoá coá möåt söë nhiïåm vuå liïn quan àïën chuyïín tiïìn. Vai troâ truyïìn thöëng cuãa MOF laâ phaát triïín chñnh saách cuãa ngaânh taâi chñnh. Thïm vaâo àoá, MOF laâ cú quan thuïë 61 62 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái quan cuãa Viïåt Nam vaâ cuäng coá caác nhiïåm vuå vïì giaám saát ngên haâng noái chung. Laâ möåt phêìn cuãa chûúng trònh nùm 2002 vïì cú cêëu laåi töí chûác, cú quan thuïë àaä chuyïín thaânh möåt cú quan cuãa MOF. SBV vaâ MOF dûúâng nhû coá quan hïå phöëi húåp cöng taác töët trong phaát triïín chñnh saách vïì thõ trûúâng taâi chñnh vaâ húåp taác trong caác vêën àïì vïì quaãn lyá. Söë lûúång caác quy àõnh quaãn lyá àaä taác àöång àïën thõ trûúâng chuyïín tiïìn. Caác quy àõnh ban haânh nùm 1999 vaâ nùm 2000 àöëi vúái thu thêåp thöng tin vïì caác luöìng tiïìn chuyïín tûâ caác kïnh chñnh thûác, chùèng haån nhû ngên haâng, caác MTO vaâ dõch vuå bûu àiïån. SBV àûúåc tûå quyïët trong viïåc àiïìu chónh caác quy àõnh vïì thu thêåp thöng tin cuãa mònh àïí phuâ húåp vúái caác phûúng phaáp kïë toaán quöëc tïë nhû Caán cên thanh toaán cuãa IMF. Khi Viïåt Nam thöng qua chñnh saách Àöíi múái, àïí giuáp thu huát àêìu tû cuãa nhûäng ngûúâi Viïåt Nam söëng úã nûúác ngoaâi, thò chuyïín tiïìn trúã thaânh möåt luöìng kinh phñ quan troång tûâ bïn ngoaâi àïën Viïåt Nam. Theo truyïìn thöëng, thõ trûúâng tiïìn chuyïín chñnh thûác bõ chi phöëi búãi caác ngên haâng vaâ caác MTO. Nùm 2002, SBV cho pheáp caác cöng ty khaác àûúåc hoaåt àöång trïn thõ trûúâng chuyïín tiïìn chñnh thûác. Caác chñnh saách cuãa SBV do àoá àaä giuáp cho thõ trûúâng chuyïín tiïìn àûúåc phaát triïín vaâ àa daång hoaá. Caác ngên haâng khöng chó coá caác MTO cuãa mònh hay caác àöëi taác vúái MTO maâ caác ngên haâng coân coá thïí lûåa choån bùæt àêìu quan hïå vúái bêët kyâ cöng ty naâo àïí chuyïín tiïìn. Caác cöng ty taâi chñnh khöng phaãi laâ ngên haâng, bao göìm caác caác cöng ty thuï mua àaä bùæt àêìu phaát triïín dõch vuå chuyïín tiïìn. Nhûäng quy àõnh vïì hoaåt àöång chung vaâ caác tiïu chuêín àöëi vúái chuyïín tiïìn Nhûäng ngûúâi Viïåt Nam söëng úã nûúác ngoaâi àûúåc khuyïën khñch chuyïín tiïìn ngoaåi tïå vúái söë lûúång khöng haån chïë àïën Viïåt Nam àïí giuáp àúä gia àònh vaâ ngûúâi thên hay cho caác muåc àñch tûâ thiïån khaác, vúái àiïìu kiïån tön troång caác quy àõnh cuãa Viïåt Nam vaâ cuãa nûúác gûãi tiïìn.33 Tuy nhiïn, àöëi vúái caác khoaãn tiïìn àûúåc chuyïín trong nöåi böå Viïåt Nam, ngûúâi àõnh cû vaâ khöng àõnh cû bõ cêëm khöng àûúåc mua, baán, thanh toaán hay vay mûúån nhau bùçng ngoaåi tïå.34 Caác quy àõnh àöëi vúái caác töí chûác chuyïín tiïìn àûúåc nhaâ nûúác ban haânh vaâ aáp duång chung cho têët caã caác töí chûác, khöng kïí võ trñ cuãa hoå laâ töí chûác trung ûúng hay àõa phûúng. Caác töí chûác cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn coá thïí àûúåc SBV cêëp pheáp.35 Caác tiïu chuêín vïì cêëp pheáp bao göìm caác yïu cêìu sau: (a) möåt húåp àöìng coá hiïåu lûåc vúái möåt àöëi taác nûúác ngoaâi liïn quan àïën hoaåt àöång nhêån vaâ traã tiïìn; (b) möåt àïì xuêët 33. Quyïët àõnh 170/1999/QÀ-TTg cuãa Thuã tûúáng Chñnh phuã kyá ngaây 19/8/1999. 34. Thöng tû 01/1999/TT-NHNN7 cuãa SBV. Thöng tû àaä àûa ra caác quy àõnh chi tiïët cho viïåc thûåc hiïån Nghõ àõnh 63/1998/NÀ-CP vïì quaãn lyá mua baán ngoaåi tïå. 35. Thûåc hiïån Thöng tû 02/2000/TT-NHNN7 cuãa Ngên haâng Nhaâ nûúác ngaây 24/2/2000 Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 63 kinh doanh khaã thi, vaâ (c) möåt maång lûúái coá thïí chi traã caác khoaãn tiïìn àûúåc nhanh choáng vaâ thuêån tiïån cho ngûúâi hûúãng. Caác töí chûác àûúåc SBV cêëp pheáp cho thûåc hiïån chuyïín tiïìn thûúâng khöng àûúåc kyá húåp àöìng phuå cho hoaåt àöång chi traã tiïìn vúái möåt töí chûác khaác36, loaåi trûâ caác àiïìu khoaãn dûúái àêy: Theo Quyïët àõnh 170/1999/QÀ-TTg vaâ Quyïët àõnh 78/2002/QÀ-TTg cuãa Thuã tûúáng Chñnh phuã ngaây 17/6/200237, caác töí chûác sau coá thïí thûåc hiïån dõch vuå chuyïín tiïìn vaâ taåo ra caác húåp àöìng àaåi lyá àïí àaåi diïån thûåc hiïån möåt söë hoaåt àöång. Caác ngên haâng thûúng maåi àûúåc pheáp cung cêëp dõch vuå mua baán ngoaåi tïå coá thïí trûåc tiïëp nhêån vaâ chi traã cho ngûúâi hûúãng lúåi hay uyã quyïìn dõch vuå chi traã cho caác ngên haâng àaåi lyá hay cöng ty khaác. Caác ngên haâng khöng àûúåc pheáp kinh doanh ngoaåi tïå coá thïí hoaåt àöång nhû laâ àaåi lyá thanh toaán cho caác töí chûác àûúåc SBV cêëp pheáp hay hoaåt àöång nhû laâ möåt àaåi diïån cuãa caác ngên haâng thûúng maåi múái àûúåc pheáp cung cêëp dõch vuå mua baán ngoaåi tïå. Caác töí chûác phi ngên haâng khaác àûúåc SBV cêëp pheáp cho hoaåt àöång chuyïín tiïìn coá thïí thûåc hiïån chi traã thöng qua hïå thöëng ngên haâng hay uyã quyïìn hoaåt àöång naây cho caác töí chûác tñn duång. Caác cöng ty cuãa lônh vûåc bûu chñnh viïîn thöng quöëc tïë cuäng coá thïí thûåc hiïån chuyïín tiïìn. Caác töí chûác tñn duång àûúåc pheáp hoaåt àöång dõch vuå mua baán ngoaåi tïå, bao göìm caã ngoaåi tïå cuãa hoaåt àöång nhêån vaâ traã tiïìn, coá thïí thûåc hiïån dõch vuå chuyïín tiïìn maâ khöng cêìn xin pheáp SBV, theo Thöng tû söë 02/2000/TT-NHNN7 cuãa Ngên haâng Nhaâ nûúác. Bêët cûá töí chûác tñn duång naâo, duâ coá thûåc hiïån dõch vuå mua baán ngoaåi tïå hay khöng, coá thïí hoaåt àöång àaåi lyá cho caác töí chûác tñn duång khaác maâ caác töí chûác naây àûúåc pheáp kinh doanh dõch vuå mua baán ngoaåi tïå hay cho caác töí chûác khaác maâ khöng cêìn phaãi coá giêëy pheáp cuãa SBV cho hoaåt àöång dõch vuå mua baán ngoaåi tïå, theo Quyïët àõnh söë 878/2002/QÀ-NHNN7 cuãa SBV.38 Caác töí chûác tñn duång vaâ töí chûác kinh tïë, hoaåt àöång vúái vai troâ àaåi lyá àöëi vúái dõch vuå chi traã tiïìn, khöng àûúåc pheáp coá húåp àöìng phuå hay uyã quyïìn dõch vuå cho möåt töí chûác tñn duång vaâ kinh tïë khaác. Têët caã caác töí chûác tñn duång vaâ kinh tïë thûåc hiïån dõch vuå chuyïín tiïìn cêìn phaãi gûãi baáo caáo àõnh kyâ cho SBV. Ngoaâi caác chi nhaánh cuãa ngên haâng Hoa Kyâ, chi nhaánh cuãa caác ngên haâng nûúác ngoaâi noái chung khöng àûúåc pheáp nhêån tiïìn gûãi bùçng ngoaåi tïå tûâ caá nhên Viïåt Nam, dûúái moåi hònh thûác. Caác khoaãn tiïìn chuyïín chó coá thïí àûúåc lêëy ra tûâ caác taâi khoaãn chuyïín tiïìn cuãa caác chi nhaánh naây maâ khöng àûúåc chuyïín thaânh caác taâi khoaãn tiïìn gûãi. Àöìng thúâi, caác ngên haâng liïn doanh àûúåc pheáp nhêån tiïìn gûãi bùçng ngoaåi tïå tûâ caác caá nhên Viïåt Nam töëi àa àïën 50% vöën phaáp àõnh cuãa hoå.39 Khi àoá, caác taâi khoaãn chuyïín tiïìn úã caác ngên haâng liïn doanh coá coá thïí chuyïín thaânh caác taâi khoaãn tiïìn gûãi. Tuy nhiïn, töíng trõ giaá chuyïín àöíi naây khöng àûúåc 36. Theo Quyïët àõnh 878/2002/QÀ-NHNN cuãa Ngên haâng Nhaâ nûúác Viïåt Nam. 37. Sûãa àöíi vaâ böí sung cho möåt söë àiïìu cuãa Quyïët àõnh 170/1999/QÀ-TTg. 38. Quyïët àõnh naây ngaây 19/8/2002 vaâ àaä àûa ra caác sûãa àöíi vaâ böí sung cho möåt söë àiïìu cuãa Thöng tû 02/2000/TT-NHNN7 cuãa SBV. 39. Theo Quyïët àõnh söë 1380/2001/QÀ-NHNN ra ngaây 5/11/2001. 64 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái vûúåt quaá 50% vöën phaáp àõnh cuãa caác ngên haâng liïn doanh naây. Caác quy àõnh vïì chuyïín tiïìn mùåt theo ngûúâi: Têët caã caác caá nhên vaâo Viïåt Nam mang theo möåt lûúång tiïìn mùåt ngoaåi tïå vûúåt quaá möåt mûác nhêët àõnh (hiïån nay laâ 3.000 USD) phaãi baáo caáo vúái haãi quan. Khi rúâi khoãi Viïåt Nam, caác caá nhên mang theo söë lûúång ngoaåi tïå vûúåt quaá mûác naây cuäng phaãi baáo caáo vúái haãi quan vaâ, àöìng thúâi, xuêët trònh túâ giêëy pheáp do SBV hay ngên haâng coá thêím quyïìn cêëp, theo Quyïët àõnh 337/1998/QÀ-NHNN7 cuãa SBV. AML/CFT Thaách thûác chñnh cuãa Viïåt Nam trong quaãn lyá lônh vûåc chuyïín tiïìn vaâ phaát triïín möåt phûúng thûác tiïëp cêån toaân diïån vaâ phuâ húåp àöëi vúái AML/CFT chñnh laâ möåt thûåc tïë rùçng Viïåt Nam vêîn coân laâ möåt nïìn kinh tïë dûåa vaâo tiïìn mùåt, vúái caác thõ trûúâng chúå àen khaá phaát triïín, kinh doanh Àöla Myä vaâ vaâng. Trong khi khöng coân nghi ngúâ gò rùçng haânh àöång rûãa tiïìn coá xaãy ra úã Viïåt Nam thò vêîn khöng coá phên tñch hay àaánh giaá naâo vïì töíng giaá trõ cuãa hoaåt àöång naây. Tuy nhiïn, caác cú quan coá thêím quyïìn cuãa Viïåt Nam àaä thùèng thùæn cöng nhêån rùçng tïå tham nhuäng laâ möåt vêën àïì maâ chñnh phuã àaä nghiïm tuác quan têm. Hún thïë nûäa, buön baán ma tuyá cuäng laâ möåt yïëu töë cuãa nïìn kinh tïë khöng chñnh thûác úã Viïåt Nam. Möåt cöng chûác cuãa MOF àaä cho thêëy rùçng quyïët àõnh cuãa caác cú quan coá thêím quyïìn cuãa Viïåt Nam vïì múã cûãa nïìn kinh tïë àaä mang laåi nhiïìu lúåi ñch, nhûng cuäng àûa Viïåt Nam ra trûúác caác nguy cú vaâ hoaåt àöång töåi phaåm múái. Sûå töìn taåi cuãa hoaåt àöång naây laåi mang theo caác mûu àöì rûãa tiïìn chuyïín qua caác con àûúâng bêët húåp phaáp. Böå luêåt hònh sûå àaä hònh sûå hoaá haânh àöång rûãa tiïìn vaâ caác cú quan hûäu quan coá quyïìn bùæt vaâ tõch thu caác khoaãn tiïìn liïn quan hoaåt àöång rûãa tiïìn. Khung khöí phaáp lyá cuãa Viïåt Nam coá möåt söë yïu cêìu vaâ quy àõnh cho AML/CFT, nhûng Viïåt Nam vêîn chûa xêy dûång àûúåc möåt cú chïí toaân diïån vïì AML/CFT. Möåt trong nhûäng vêën àïì úã àêy laâ thiïëu sûå àiïìu phöëi giûäa caác böå ngaânh. SBV vaâ MOF àaä quan têm àïën phûúng diïån taâi chñnh cuãa haânh àöång rûãa tiïìn trong khi caác cú quan khaác chó nhòn thêëy caác vêën àïì vïì thûåc thi phaáp luêåt liïn quan. Caác nhaâ taâi trúå quöëc tïë àaä tñch cûåc höî trúå Chñnh phuã Viïåt Nam phaát triïín khung khöí quaãn lyá vaâ phaáp lyá àöëi vúái viïåc chöëng rûãa tiïìn vaâ thaânh lêåp ra möåt cú quan àiïìu tra taâi chñnh àïí giaám saát vaâ bùæt buöåc tuên thuã luêåt phaáp. Nhûäng quy àõnh vaâ yïu cêìu bùæt buöåc nhû vêåy seä àûúåc thûåc hiïån möåt caách kyä lûúäng àïë traánh sûå ngùn caãn cöng chuáng sûã duång hïå thöëng ngên haâng chñnh thûác. Dûå thaão Nghõ àõnh toaân diïån vïì AML Chñnh phuã àang tiïën haânh dûå thaão möåt nghõ àõnh toaân diïån vïì AML. Nghõ àõnh naây seä trao thïm quuyïìn lûåc cho SBV vaâ caác cú quan chñnh phuã khaác trong àêëu tranh chöëng rûãa tiïìn vaâ taâi trúå khuãng böë. Böå luêåt hònh sûå cuãa nûúác Cöång hoaâ xaä höåi chuã Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 65 nghôa Viïåt Nam, Böå luêåt vïì töí chûác Chñnh phuã ngaây 25/12/2001, Luêåt vïì caác töí chûác tñn duång ngaây 12/12/1997 vaâ Thöng tû vïì xûã phaåt haânh chñnh ngaây 2/7/2002 laâ nhûäng nïìn moáng phaáp lyá cú baãn àïí soaån thaão Nghõ àõnh. Möåt söë àùåc àiïím cú baãn cuãa Nghõ àõnh naây àaä àûa ra yïu cêìu thaânh lêåp vaâ quyïìn lûåc cuãa möåt FIU vaâ thiïët lêåp caác mûác phaåt haânh chñnh vaâ húåp taác quöëc tïë vaâ dêîn àöå. Nghõ àõnh naây cuäng seä àïì cêåp àïën möåt loaåt caác vêën àïì, bao göìm caã viïåc aáp duång cho caác àöëi tûúång trong vaâ ngoaâi Viïåt Nam, caác töåi phaåm coá liïn quan, caác nghôa vuå cuãa caác "àöëi tûúång töë giaác", xûã lyá thöng tin, vaâ àoáng bùng taâi khoaãn/tõch thu taâi saãn. Nghõ àõnh seä àûa ra caác tiïu chuêín vïì thïí chïë bùæt buöåc nhû caác chñnh saách vïì KYC. Hiïån nay caác chñnh saách naây chûa àûúåc àiïìu chónh bùçng luêåt, tuy rùçng coá möåt söë töí chûác àaä thûåc hiïån caác quy trònh cuãa KYC dûåa vaâo chñnh saách nöåi böå. Hiïån taåi, caác töí chûác khöng bõ yïu cêìu phaãi lûu trûä caác baáo caáo vïì caác giao dõch nghi vêën, nhûng Nghõ àõnh seä laâm cho vêën àïì naây trúã thaânh yïu cêìu bùæt buöåc vaâ àûa ra caác tiïu chuêín vaâ mêîu trònh baây caác höì sú daång naây. Húåp taác quöëc tïë Do Viïåt Nam àang múã cûãa chñnh saách vaâ thõ trûúâng, Viïåt Nam cuäng àang coá caác bûúác ài tiïën túái xêy dûång quan hïå àöëi taác vïì caác vêën àïì phaáp lyá liïn quan àïën AML/CFT. Viïåt Nam àaä kyá kïët hiïåp ûúác vaâ àaä tham gia vaâo Cöng ûúác nùm 1988 cuãa Liïn hiïåp quöëc chöëng laåi vêån chuyïín traái phaáp chêët ma tuyá vaâ caác chêët kñch thñch, Cöng ûúác nùm 1999 vïì ngùn chùån taâi trúå khuãng böë. Viïåt Nam cuäng àaä kyá Cöng ûúác cuãa Liïn hiïåp quöëc chöëng töåi phaåm coá töí chûác xuyïn quöëc gia nhûng hiïån vêîn chûa phï chuêín caác àiïìu khoaãn cuãa Cöng ûúác naây. Viïåt Nam àaä coá caác cöng ûúác phaáp luêåt song phûúng vúái möåt söë nûúác Chêu AÁ vaâ Àöng Êu. Haânh àöång cuãa Chñnh phuã Möåt vêën àïì chñnh laâ haânh àöång cuãa caác cú quan quaãn lyá vaâ caác cú quan hûäu quan àïí traánh àûúåc nhûäng can thiïåp khöng baáo trûúác vaâo thõ trûúâng chuyïín tiïìn vaâ àïí xêy dûång tiïëng tùm vïì sûå tin cêåy vaâ nhêët quaán, phuâ húåp vúái quy àõnh vïì luêåt phaáp, úã khu vûåc taâi chñnh chñnh thûác. Àöi khi, caác chñnh saách cuãa chñnh phuã àöëi vúái hoaåt àöång chuyïín tiïìn hay thay àöíi, khiïën cho nhûäng ngûúâi gûãi tiïìn vaâ nhêån tiïìn dïî hûúáng túái sûã duång caác kïnh chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác àïí traánh vêëp phaãi nhûäng haânh àöång tuyâ tiïån. Chñnh saách kiïím soaát vöën vaâ mua baán ngoaåi tïå chùåt cheä cuãa Viïåt Nam àaä taåo ra möåt sûác cùng àöëi vúái ngaânh chuyïín tiïìn vaâ nhûäng ngûúâi di cû úã nûúác ngoaâi phaãi rêët thêån troång àöëi vúái caác quy àõnh vïì chuyïín tiïìn. Noái chung, tiïìn chó coá thïí 40. Sûå Àö la hoaá nïìn kinh tïë Viïåt Nam laâ möåt vêën àïì chñnh cuãa lônh vûåc taâi chñnh. Tuy rùçng vïì mùåt kyä thuêåt chó caác cûãa haâng vaâ nhûäng nhaâ thûúng maåi àûúåc pheáp múái àûúåc kinh doanh àöìng àö la, thò trïn thûåc tïë caã kinh tïë húåp phaáp vaâ nïìn kinh tïë ngêìm àïìu sûã duång röång raäi àöìng àö la. 66 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái nhêån vaâ lêëy ra bùçng nöåi tïå (VNÀ), vaâ Àö la Myä chó coá thïí àûúåc sûã duång úã nhûäng cûãa haâng àûúåc cêëp pheáp hoùåc àûúåc gûãi taåi ngên haâng.40 Möåt thõ trûúâng cho caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác àaä coá cú höåi phaát triïín möåt phêìn nhúâ vaâo chñnh saách khùæt khe cuãa chñnh phuã vïì di chuyïín vöën vaâo vaâ ra khoãi Viïåt Nam. Caác tyã giaá ngoaåi tïå bõ àiïìu tiïët, do SBV quy àõnh möåt caách cöë àõnh coá thïí cuäng böí sung thïm "thuïë/phñ" àöëi vúái caác kïnh chuyïín tiïìn chñnh phûác. Nïëu nhû tyã giaá ngoaåi tïå thuêån lúåi hún úã thõ trûúâng khöng chñnh thûác, nhûäng ngûúâi chuyïín tiïìn seä coá àöång lûåc tiïët kiïåm àûúåc tiïìn àïí sûã duång caác kïnh naây. SBV cuäng quan têm àïën taác àöång naây vaâ nhêån thêëy nhu cêìu chung laâ phaãi coá möåt cú chïë quaãn lyá tyã giaá ngoaåi tïå phuâ húåp hún vúái möåt thõ trûúâng múã. Àaä coá giai thoaåi rùçng caác cú quan coá traách nhiïåm úã Viïåt Nam thónh thoaãng bùæt àûúåc caác khoaãn tiïìn chuyïín àùåc biïåt lúán hay rùçng caác cöng chûác, àùåc biïåt laâ úã khu vûåc nöng thön, àaä yïu cêìu nhûäng ngûúâi nhêån tiïìn phaãi biïëu tiïìn hoå. Tuy rùçng nhiïìu chuyïån nhû vêåy coân àaáng nghi ngúâ nhûng chuáng cuäng gêy ra möåt söë chi phñ vïì danh tiïëng àïí khiïën laâm giaãm tñnh hêëp dêîn cuãa caác kïnh chuyïín tiïìn chñnh thûác. Do Chñnh phuã Viïåt Nam àaä sûãa àöíi caác chñnh saách vaâ cöë gùæng giaãm thiïíu can thiïåp thêët thûúâng vaâo thõ trûúâng chuyïín tiïìn, ngûúâi chuyïín tiïìn coá thïí seä chuyïín dêìn sang choån hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác àïí chuyïín tiïìn. PHUÏ LUÏC V Phên tñch àöång cú cho nghiïn cûáu trûúâng húåp song phûúng Canada- Viïåt Nam huå luåc naây seä phên tñch möåt söë àöång lûåc chñnh àoáng goáp vaâo quyïët àõnh cuãa P ngûúâi sûã duång giûäa hïå thöëng FFT vaâ IFT. Baãng àûúåc dûåa theo mêîu "phên tñch àöång lûåc" cuãa Baáo caáo ban àêìu cuãa APEC41, Nhoám Cöng taác cuãa APEC vïì caác lûåa choån hïå thöëng chuyïín tiïìn, 2003. "Hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác trong khu vûåc APEC: nhûäng nghiïn cûáu ban àêìu vaâ möåt khung khöí nghiïn cûáu sêu hún." Taâi liïåu chuêín bõ cho höåi Böå trûúãng taâi chñnh APEC taåi Phuket, Thaái Lan, 2-4/9 àaä àûúåc nhoám nghiïn cûáu aáp duång nhû laâ möåt cú súã cho viïåc xaác àõnh vaâ thaão luêån vïì nhûäng neát cú baãn cuãa haânh lang chuyïín tiïìn. Thöng tin àûúåc lêëy tûâ caác cuöåc phoãng vêën taåi chöî, tòm kiïëm taâi liïåu vaâ baáo caáo chñnh thûác. Trong möåt chuyïën cöng taác àïën Viïåt Nam, nhoám nghiïn cûáu àaä thùm Haâ Nöåi vaâ Thaânh phöë Höì Chñ Minh, tiïën haânh 17 cuöåc phoãng vêën vúái caác cú quan Viïåt Nam, caác töí chûác khu vûåc tû nhên, vùn phoâng Ngên haâng Thïë giúái taåi Viïåt Nam vaâ caác nhaâ hoaåt àöång hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác. ÚÃ hai cuöåc cöng taác taåi Canada, nhoám àaä ài thùm Vancouver, Ottawa, Montreal vaâ Toronto, tiïën haânh 23 cuöåc nghiïn cûáu vúái caác cú quan Canada, töí chûác thuöåc khu vûåc tû nhên, caác nhaâ hoaåt àöång IFT vaâ caác àaåi diïån cuãa cöång àöìng Viïåt Nam ­ Canada. 41. Nhoám Cöng taác cuãa APEC vïì caác lûåa choån hïå thöëng chyïn tiïìn, 2003. "Hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác trong khu vûåc APEC: nhûäng nghiïn cûáu ban àêìu vaâ möåt khung khöí ch nghiïn cûáu sêu hún." Taâi liïåu chuêín bõ cho höåi Böå trûúãng taâi chñnh APEC taåi Phuket, Thaái Lan, 2-4/9 67 68 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái Chùång àêìu tiïn Viïåc chuyïín àöíi tûâ caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác sang chñnh thûác xeát cho cuâng thò chñnh laâ kïët cuãa caác quyïët àõnh cuãa khaách haâng lûåa choån con àûúâng naây àïí chuyïín tiïìn maâ khöng phaãi laâ con àûúâng kia. Do möåt giao dõch àûúåc hònh thaânh búãi ngûúâi gûãi, nhûäng àöång lûåc thõ trûúâng nhêån thêëy àûúåc maâ ngûúâi gûãi coá àûúåc úã Chùång àêìu tiïn laâ nhûäng yïëu töë chñnh àïí xaác àõnh caách maâ caác kïnh chñnh thûác cêìn àûúåc tùng cûúâng àïí thu huát vaâ giûä chên àûúåc khaách haâng chuyïín tiïìn Chùång àêìu tiïn Àöång cú caá nhên Dêëu tïn/tñnh bñ mêåt Nhûäng cöng ty dõch vuå chuyïín tiïìn (MSB), bao göìm möåt söë lûúång lúán caác dõch vuå chuyïín tiïìn, kïí caã caác MTO vaâ caác hïå thöëng IFT, úã Canada, khöng àûúåc quaãn lyá búãi möåt töí chûác giaám saát taâi chñnh hay àûúåc cêëp pheáp hay coá àùng kyá. FINTRAC àaä coá caác quy àõnh àöëi vúái viïåc baáo caáo caác giao dõch vaâ vúái viïåc phaát triïín möåt cú chïë tuên thuã nöåi böå. Caác cú quan àang tiïën haânh möåt chiïën dõch tùng cûúâng nhêån thûác àïí thöng baáo cho caác MSB vïì caác nghôa vuå phaáp lyá cuãa mònh. Caác nhaâ hoaåt àöång IFT tòm àûúåc trong quaá trònh nghiïn cûáu hiïån trûúâng thûúâng thûåc hiïån dõch vuå thöng qua caác doanh nghiïåp khaác nhû caác cûãa haâng kinh doanh video hay àöì nûä trang nïn hïå thöëng IFT naây thûúâng khöng dïî daâng nhên ra àûúåc nïëu chó àún giaãn nhòn tûâ ngoaâi cöång àöìng, núi coá àõa àiïím cuãa nhiïìu MSB hay caác hoaåt àöång chuyïìn tiïìn khöng chñnh thûác. Phoãng vêën nhûäng ngûúâi sûã duång hïå thöëng chuyïín tiïìn naây cho thêëy rùçng coá thïí chuyïín bao nhiïu tiïìn cuäng àûúåc, khöng cêìn phaãi xuêët trònh theã cùn cûúác. Hiïíu biïët vïì vùn hoáa Khña caånh hiïíu biïët vùn hoaá coá thïí àûúåc hiïíu theo ngûä caãnh röång hún cuãa möëi quan hïå giûäa dên di cû/ngûúâi nûúác ngoaâi vaâ chñnh phuã Viïåt Nam. Nhûäng can thiïåp cuãa chñnh phuã Viïåt Nam vaâo thõ trûúâng chuyïín tiïìn àoáng vai troâ quan troång trong viïåc laâm aãnh hûúãng túái lûåa choån cuãa ngûúâi chuyïín tiïìn giûäa hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác vaâ khöng chñnh thûác. Caác IFT Viïåt Nam dûúâng nhû khöng chuá yá tñnh dên töåc. Hoå coá thïí laâ ngûúâi Viïåt Nam hay noái tiïëng Viïåt àïí coá thïí sûã duång àûúåc caác kïnh naây. Nhûäng ngûúâi ngûúâi nhêåp cû úã Canada noái chung thñch caác nhaâ cung cêëp dõch vuå coá möëi quan hïå vùn hoaá vúái nûúác maâ hoå àïën. Nhûäng ngûúâi nhêåp cû cuäng thu àûúåc thöng tin vïì nhûäng nhaâ cung Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 69 cêëp dõch vuå thöng qua baáo chñ àõa phûúng viïët bùçng tiïëng cuãa hoå. Nhûäng quaãng caáo trïn caác baáo dên töåc coá vai troâ quan troång trong viïåc xaác àõnh caác MTO chuyïn nghiïåp àïí gûãi tiïìn àïën nûúác maâ hoå ra ài. Quan hïå caá nhên Chuyïín tiïìn àïën Viïåt Nam coá vai troâ caã vïì xaä höåi lêîn kinh doanh. Tiïìn àûúåc chuyïín àïën gia àònh hay haâng xoám thên thiïët nhên caác sûå kiïån cuãa cöång àöìng/gia àònh, chùèng haån nhû lïî cûúái, ngaây Tïët. Nhûäng ngûúâi chuyïín tiïìn thûúâng yïu cêìu baån beâ hay ngûúâi thên sùæp sang Viïåt Nam mang höå hoå möåt khoaãn tiïìn nhoã cho gia àònh hoùåc haâng xoám cuãa mònh. Nhûäng ngûúâi chuyïín tiïìn dûúâng nhû sûã duång dõch vuå maâ hoå tin tûúãng dûåa trïn nhûäng giao dõch cuãa quaá khûá, lúâi khuyïn cuãa baån beâ hay ngûúâi thên, hay uy tñn chung trong cöång àöìng. Möåt söë ngûúâi gûãi àûúåc gùåp bêët ngúâ trong quaá trònh nghiïn cûáu hiïån trûúâng àaä cho thêëy rùçng hoå coá thïí khöng bao giúâ sûã duång möåt nhaâ cung cêëp dõch vuå maâ caá nhên hoå chûa biïët àïën. Tiïìn mùåt àûúåc vêån chuyïín tay sang Viïåt Nam thöng qua baån beâ vaâ ngûúâi thên. Nhûäng ngûúâi chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác naây chuyïín caác khoaãn tiïìn àïën nhûäng ngûúâi baån, ngûúâi thên hay haâng xoám dûúái danh cuãa ngûúâi khaác trong cöång àöìng cuãa mònh. Do nhûäng ngûúâi àïën Viïåt Nam chó mang höå tiïìn nïn hoå khöng thu phñ chuyïín tiïìn. Viïc mang theo söë tiïìn lúán seä coá nguy cú bõ haãi quan phaát hiïån nhûng thûåc tïë cho thêëy thûúâng thò nhûäng trúã ngaåi naây dïî daâng vûúåt qua nhúâ höëi löå caác nhên viïn biïn phoâng. Chùång àêìu tiïn Àöång cú phuåc vuå khaách haâng Giaãi quyïët tranh chêëp Khöng coá thöng tin liïn quan naâo Khaã nùng tiïëp cêån Trong khi caác ngên haâng vaâ töí chûác tñn duång ñt nhêët phaãi thiïët lêåp àûúåc möåt chöî giao dõch chùæc chùæn trong thõ trûúâng chuyïín tiïìn thò caác MSB àaä coá rêët nhiïìu vaâ rêët dïî daâng tiïëp cêån. Caác MSB coá thïí chó laâ möåt hoaåt àöång hay laåi laâ möåt phêìn cuãa möåt hoaåt àöång kinh doanh khaác, chùèng haån nhû möåt cûãa haâng kinh doanh video, cûãa haâng baán àöì trang sûác hay àaåi lyá du lõch. Caác 70 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái hïå thöëng IFT àûúåc nùçm raãi raác úã khùæp caác khu vûåc trong toaân quöëc vaâ cöång àöìng ngûúâi Viïåt Nam dïî daâng tiïëp cêån àûúåc caác hïå thöëng naây. Phên biïåt àùèng cêëp Khöng coá thöng tin liïn quan naâo Tñnh linh hoaåt/bïìn bó Caác nhaâ hoaåt àöång hïå thöëng ngûúâi dên töåc cung caáp dõch vuå chuyïín tiïìn phaåm vi röång maâ caác ngên haâng hay caác töí chûác khaác khöng laâm. Möåt söë nhaâ hoaåt àöång hïå thöëng àaä múã röång maång lûúái cuãa mònh àuã àïí àïën àûúåc caác àõa àiïím cuãa nöng thön Viïåt Nam, do àoá cho lúåi thïë roä rïåt hún hùèn caác nhaâ hoaåt àöång hïå thöëng chuyïín tiïìn khaác. Chùång àêìu tiïn Àöång cú kinh tïë Töëc àöå Caác hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác ñt nhêët phaãi coá töëc àöå chuyïín tiïìn nhanh bùçng töëc àöå chuyïín tiïìn cuãa caác hïå thöëng IFT taåi haânh lang Canada-Viïåt Nam. Möåt lêìn chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác tûâ Canada àïën Viïåt Nam àûúåc thûåc hiïån trong voâng 24 tiïëng àöìng höì. Möåt àaåi lyá IFT thûåc hiïån caác hoaåt àöång vaâo luác 5 giúâ chiïìu (giúâ Thaái Bònh Dûúng, Canada) thò thúâi gian naây laâ buöíi saáng úã Viïåt Nam vaâ coá thïí chuyïín tiïìn àûúåc trong ngaây úã Viïåt Nam Chuyïín tiïìn qua ngên haâng vaâ caác àaåi lyá chñnh FFT khaác coá thïí mêët 2-5 ngaây. Möåt ngên haâng thûúâng sûã duång möåt maång lûúái nöëi giûäa caác ngên haâng trïn thïë giúái vúái nhau àïí chuyïín tiïìn bùçng àiïån tñn nhû SWIT. Ngên haâng naây chuyïín tiïìn bùçng àiïån, thöng qua maång lûúái àïën möåt ngên haâng úã Viïåt Nam cuâng thuöåc maång lûúái naây. Chi phñ Möåt àaåi lyá IFT thu phñ mûác 1-2% cuãa töíng söë tiïìn chuyïín cuãa möîi giao dõch, phuå thuöåc vaâo söë lûúång tiïìn cêìn chuyïín. Phñ chuyïín tiïìn úã khu vûåc chñnh thûác rêët khaác nhau, tûâ 2­10%, tuy rùçng möåt söë hïå thöëng FFT thu phñ úã mûác % thêëp hún cöång thïm möåt mûác phñ cöë àõnh. Chùèng haån cú cêëu giaá cuãa möåt MSB nhû sau: caác nhaâ hoaåt àöång FFT vaâ cöång àöìng ngûúâi Viïåt Nam, phñ cho sûã duång hïå thöëng FFT laâ 2%. Trong möåt söë trûúâng húåp, Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 71 möåt nhaâ hoaåt àöång FFT thu phñ cöë àõnh laâ 5 Àö la Canaàa cöång thïm 1,5% trõ giaá tiïìn chuyïín cuãa möîi giao dõch. Möåt àaåi lyá IFT thûúâng thu phñ laâ 1,6% trõ giaá tiïìn chuyïín cuãa möîi giao dõch nhûng laåi thu phñ mûác 2% trõ giaá tiïìn àöëi vúái giao dõch nhoã hún Chi phñ ÚÃ trûúâng húåp caác ngên haâng, phñ naây khöng göìm caác khoaãn phñ khaác maâ töí chûác trung gian hay möåt ngên haâng úã Viïåt Nam coá thïí thu. Do àoá, ngûúâi chuyïín tiïìn röët cuöåc vêîn phaãi traã phñ nhiïìu hún khi sûã duång caác hïå thöëng FFT Lúåi nhuêån thûá cêëp ÚÃ Canada, nhiïìu àaåi lyá chuyïín tiïìn trong nûúác coá quaâ dûåa trïn àiïím thûúãng gom àûúåc tûâ caác khoaãn tiïìn Caác töí chûác chñnh thûác lúán, chùèng haån nhû caác ngên haâng, chó nhòn thêëy caác khoaãn tiïìn chuyïín nhû laâ möåt saãn phêím chó cho thu phñ, chûá khöng phaãi laâ phûúng tiïån cung cêëp caác dõch vuå taâi chñnh khaác cho nhau Möi trûúâng quaãn lyá/ Mong muöën laâm sao àïí khiïën ngûúâi chuyïín tiïìn chuyïín sang phaáp lyá sûã duång caác kïnh chñnh thûác àang rêët àûúåc quan têm úã Canada hiïån nay Cuâng vúái sûå quan têm ngaây möåt gia tùng àöië vúái AML/CFT, Canada àang xem xeát caác biïån phaáp phaáp lyá múái nhùæm vaâo caác hïå thöëng chuyïín tiïìn quöëc tïë ÚÃ Canada hiïån nay, caác töí chûác taâi chñnh tham gia vaâo hoaåt àöång chuyïín tiïìn coá quaãn lyá vaâ giaám saát möåt caách cêín troång chñnh laâ caác ngên haâng vaâ caác töí chûác tñn duång. Coân caác MSB hoaåt àöång khöng cêìn phaãi coá giêëy pheáp hay àùng kyá Lúåi nhuêån thûá cêëp Caác töí chûác tñn duång do caác cú quan àõa phûúng quaãn lyá. Caác ngên haâng phaãi àûúåc liïn bang cöng nhêån vaâ quaãn lyá. Vùn phoâng cú quan giaám saát caác töí chûác taâi chñnh laâ cú quan quaãn lyá àöëi vúái caác töí chûác do liïn bang cöng nhêån. Tûâng àõa phûúng cuäng coá möåt cú quan quaãn lyá chuyïn traách àöëi vúái caác töí chûác do tónh quaãn lyá. Nhiïìu ngên haâng do liïn bang cöng nhêån trong khi phêìn lúán caác töí chûác tñn duång laåi do cêëp àõa phûúng cöng nhêån FINTRAC, cú quan thu thêåp thöng tin taâi chñnh cuãa Canada, àaä ban haânh caác quy àõnh tuên thuã luêåt vïì AML cuãa Canada vaâ múã röång phaåm vi aáp duång caã vúái caác MSB cuäng nhû àöëi vúái caác ngên haâng vaâ töí chûác tñn duång 72 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái ÚÃ Canada FINTRAC quaãn lyá viïåc thi haânh caác quy àõnh liïn quan AML/CFT theo Luêåt chöëng taâi trúå khuãng böë vaâ haânh àöång töåi phaåm (rûãa tiïìn). Trong khi OSFI vaâ caác cú quan quaãn lyá àõa phûúng thûúâng quan têm túái caác chñnh saách vaâ thuã tuåc vïì thïí chïë liïn quan àïën lûu trûä höì sú vaâ nhêån daång khaách haâng thò FINTRAC laâ núi lûu trûä caác baáo caáo vaâ höì sú vaâ tiïën haânh caác cuöåc àiïìu tra cuå thïí. Trong söë caác quy àõnh cuãa do FINTRAC ban haânh coá caác quy àõnh àöëi vúái lêåp höì sú vaâ baáo caáo thöng tin vïì caác giao dõch vaâ khaách haâng khaã nghi, àûa ra caác tiïu chuêín àïí caác töí chûác thaânh lêåp möåt chûúng trònh tuên thuã nöåi böå vaâ thiïët lêåp caác giúái haån cho viïåc baáo caáo lûu chuyïín ngoaåi tïå qua biïn giúái vaâ giaám saát cöng cuå thûåc hiïån Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 73 Chùång Cuöëi cuâng Toaân caãnh Chùång cuöëi cuâng laâ möåt yïëu töë quan troång cho ngûúâi gûãi lûåa choån möåt hïå thöëng chuyïín tiïìn. Ngûúâi gûãi tiïìn khöng chó bõ aãnh hûúãng búãi caác phñ vaâ caác khñch lïå liïn quan àïën hoå maâ hoå coân quan têm àïën caách maâ khoaãn tiïìn coá thïí nhêån àûúåc. Möëi quan têm lúán nhêët cuãa ngûúâi chuyïín tiïìn, têët nhiïn, chñnh laâ caác khoaãn tiïìn àaä àûúåc nhêån búãi àuáng ngûúâi nhêån. Chùång cuöëi cuâng Àöång cú caá nhên Dêëu tïn/tñnh bñ mêåt Trong caác giao dõch chñnh thûác vaâ àùåc biïåt laâ àöëi vúái caác khoaãn tiïìn lúán, möåt têëm theã cùn cûúác, coân goåi laâ Chûáng minh nhên dên, hay söí höå khêíu, phaãi àûúåc xuêët trònh khi nhêån tiïìn gûãi. Do àoá mêët ài tñnh dêëu tïn vaâ bñ mêåt cuãa giao dõch Tuy nhiïn, caác hïå thöëng IFT cung cêëp dõch vuå tûâ núi noå sang núi kia theo caách àaãm baão bñ mêåt Àêy laâ möåt yïëu töë quan troång àöëi vúái ngûúâi nhêån tiïìn maâ khöng muöën gêy sûå chuá yá vïì viïåc hoå nhêån àûúåc khoaãn tiïìn tûâ nûúác ngoaâi Mong muöën giûä tñnh riïng tû laâ phöí biïën úã vùn hoaá Viïåt Nam. Ngûúâi nhêån tiïìn thûúâng khöng muöën haâng xoám hay cú quan àõa phûúng biïët vïì nguöìn thu nhêåp böí sung naây Hiïíu biïët vïì vùn hoáa Trong khi Viïåt Nam àang ài theo caác nguyïn tùæc thõ trûúâng vaâ dên chuã trong nhûäng nùm qua thò vêîn coá möåt caãm giaác hoaâi nghi, khöng tin tûúãng chung töìn taåi trong söë nhûäng Viïåt Kiïìu úã Canada àöëi vúái chñnh phuã Viïåt Nam. SBV vaâ chñnh phuã Viïåt Nam tiïëp tuåc àoáng vai troâ quan troång trong thõ trûúâng chuyïín tiïìn úã Viïåt Nam vaâ ngûúâi chuyïín tiïìn Viïåt Kiïìu seä tòm caách traánh khoãi nhûäng can thiïåp vïì quaãn lyá trong thõ trûúâng chuyïín chñnh thûác bùçng caách sûã duång caác kïnh chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác. Quan hïå caá nhên rêët quan troång trong caác hïå thöëng chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác vò hïå thöëng naây thûúâng dûåa vaâo loâng tin, sûå kñnh troång vaâ quan hïå quen biïët lêu daâi Möåt àöång cú khaác cho viïåc sûã duång caác hïå thöëng IFT laâ caác hïå thöëng naây àaãm baão bñ mêåt caá nhên vaâ laâ möåt caách àïí traánh möåt söë quy àõnh phaáp luêåt liïn quan àïën chuyïín tiïìn vaâo vaâ ra khoãi Viïåt Nam 74 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái Quan hïå caá nhên coá thïí taåo thuêån lúåi cho trao àöíi caác giaá trõ giûäa nûúác gûãi vaâ nhêån tiïìn, àùåc biïåt laâ khi söë lûúång tiïìn chuyïín vûúåt quaá mûác phaáp luêåt cho pheáp àöëi vúái möåt giao dõch trong möåt giai àoaån nhêët àõnh Quan hïå caá nhên taåo thuêån lúåi cho chuyïín tiïìn liïn quan àïën thûúng maåi. ÚÃ Viïåt Nam, caác khoaãn tiïìn chuyïín thûúâng coá liïn quan àïën thûúng maåi khöng töën phñ búãi vò noá cho pheáp lûu giûä tiïìn caác khoaãn tiïìn lúán úã àöëi taác thûúng maåi Möëi liïn quan giûäa chuyïín tiïìn vaâ thûúng maåi naây laâ lônh vûåc cho nghiïn cûáu sau naây Chùång cuöëi cuâng Àöång cú phuåc vuå khaách haâng Giaãi quyïët tranh chêëp Sûå can thiïåp cuãa caác cú quan vaâo caác kïnh chuyïín tiïìn chñnh thûác rêët khoá biïët trûúác, vaâ caác hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác hoaåt àöång khöng hiïåu quaã coá thïí dêîn àïën nhûäng chêåm trïî daâi ngaây trûúác khi khoaãn tiïìn coá thïí àûúåc lêëy ra Caác hïå thöëng IFT àûúåc coi laâ coá khaã nùng tin cêåy hún vaâ coá thïí cho pheáp giaãi quyïët tranh chêëp dïî daâng hún laâ caác kïnh chuyïín tiïìn chñnh thûác. Khaã nùng tiïëp cêån ÚÃ Chùång cuöëi cuâng, khaã nùng tiïëp cêån laâ möåt trong nhûäng vêën àïì chñnh àöëi vúái chuyïín tiïìn giûäa Canada vaâ Viïåt Nam Tuy coá nhiïìu ngên haâng hoaåt àöång taåi Viïåt Nam, hïå thöëng ngên haâng vêîn chûa phaát triïín àûúåc caác saãn phêím àùåc trûng cuãa ngaânh chuyïín tiïìn. Caác IFT thûúâng cho khaã nùng tiïëp cêån ngûúâi nhêån cao hún tuy coá möåt söë ngûúâi cho rùçng viïåc sûã duång caác hïå thöëng IFT àaä ñt dêìn do coá nhiïìu nhaâ caånh tranh chñnh thûác hún àaä tham gia vaâo thõ trûúâng. Caác nhaâ hoaåt àöång IFT cung cêëp dõch vuå chuyïín tiïìn múã röång maâ caác ngên haâng caác caác cú quan FFT chñnh khöng thïí cung cêëp àûúåc. Caác nhaâ hoaåt àöång naây rêët chuyïn nghiïåp trong viïåc chuyïín tiïìn tûâ Canada àïën Viïåt Nam. Trong söë hoå, möåt söë àaä múã röång maång lûúái cuãa mònh àïí àïën àûúåc khu vûåc nöng thön. Do àoá, nhiïìu ngûúâi chuyïín tiïìn ûu tiïn lûåa choån nhûäng nhaâ hoaåt àöång IFT naây hún. Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 75 Caác ngên haâng coá thïí coá quan hïå vúái caác töí chûác taâi chñnh khaác àïí phaát triïín maång lûúái phên phöëi cuãa mònh hay hoå coá thïí laâm viïåc trûåc tiïëp vúái khaách haâng Haâ Nöåi vaâ thaânh phöë Höì Chñ Mònh laâ nhûäng trung têm nhêån tiïìn. Phêìn lúán nhûäng ngûúâi nhêån tiïìn söëng úã nöng thön phaãi àïën nhûäng khu vûåc thaânh thõ chñnh àïí nhêån tiïìn àûúåc gûãi. Theo caác cú quan cuãa Viïåt Nam, chi traã tiïìn thöng qua caác kïnh chñnh thûác úã Viïåt Nam khaá reã, maång lûúái taâi chñnh àûúåc traãi röång vaâ nhên viïåc luön úã núi laâm viïåc àïí thûåc hiïån dõch vuå chuyïín tiïìn Caác ngên haâng vaâ caác nhaâ caånh tranh àang múã röång maång lûúái cuãa mònh bùçng caách gia tùng söë lûúång caác ATM vaâ phaát triïín caác saãn phêím duâng theã (hiïån nay caác saãn phêím naây coân rêët ñt) Thöng qua chia seã maång lûúái, nhiïìu thaânh viïn thõ trûúâng àang taåo ra quan hïå àöëi taác àïí tùng thïm söë lûúång caác àiïím chi traã Möåt nhaâ caånh tranh chuyïín tiïìn maâ khöng coá àûúåc sûå hiïån diïån röång khùæp trïn thj trûúâng vêîn coá thïí sûã duång maång lûúái ngên haâng, maång lûúái naây coá thïí vêîn coân nhoã nhûng àang tùng trûúãng Phên biïåt àùèng cêëp Khöng coá bùçng chûáng roä raâng naâo vïì phên biïåt àùèng cêëp àöëi vúái ngûúâi nhêån tiïìn úã Chùång cuöëi cuâng Ngûúâi ngheâo úã Viïåt Nam, nhûäng ngûúâi thûúâng khöng coá tiïìn àïí múã taâi khoaãn taåi ngên haâng, coá khaã nùng tiïëp cêån haån chïë túái caác kïnh vaâ maång lûúái chuyïín tiïìn chñnh thûác Tñnh linh hoaåt/bïìn bó Coá caác quan àiïím khaác nhau liïn quan àïën hïå thöëng chuyïín tiïìn naâo, chñnh thûác hay khöng chñnh thûác, laâ tin cêåy vaâ bïìn vûäng hún Tuy àaä coá möåt söë phaát triïín nhûng lônh vûåc ngên haâng hiïån vêîn phaãi chõu tiïëng vïì bêët öín àõnh. Chùèng haån, trong 15 nùm gêìn àêy tiïìn Viïåt Nam àaä àûúåc àöíi 3 lêìn. Trong quaá trònh cuãa 3 lêìn àöíi tiïìn naây, caác khoaãn tiïìn tiïët kiïåm úã hïå thöëng ngên haâng bõ mêët, hoùåc laâ ngûúâi dên chó nhêån àûúåc giaá trõ rêët nhoã cuãa caác khoaãn tiïët kiïåm cuãa hoå Do söë lûúång caác nhaâ caånh tranh àaä tùng lïn trong ngaânh chuyïín tiïìn cuãa Viïåt Nam, vaâ do chñnh phuã àaä coá caác chñnh saách taåo thuêån lúåi cho ngaânh chuyïín tiïìn, nïn caác kïnh chuyïín tiïìn chñnh thûác àaä trúã nïn ngaây caâng àaáng tin cêåy vaâ phuåc vuå hiïåu quaã hún Caác vuâng nöng thön hiïån vêîn thiïëu caác dõch vuå ngên haâng 76 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái Noái chung khu vûåc chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác àaä phaát triïín dûåa vaâo uy tñn vïì tñnh bïìn bó vaâ sûå tin cêåy. Tuy nhiïn laåi coá möåt söë hïå thöëng IFT nöíi tiïëng laâ lûâa àaão do caác khoaãn tiïìn khöng bao giúâi àïën àuáng àûúåc tay ngûúâi nhêån Do nhiïìu kïnh chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác àaä coá quan hïå àïën caác hoaåt àöång mua baán ma tuyá, buön lêåu vaâ tröën thuïë nïn khu vûåc chuyïín tiïìn khöng chñnh thûác cuäng dïî bõ töín haåi khi gùåp nhûäng biïën àöång hay gùåp phaãi sûå can thiïåp bêët ngúâ liïn quan àïën caác hoaåt àöång thûåc thi luêåt phaáp Chùång cuöëi cuâng Àöång cú kinh tïë Töëc àöå Caác hïå thöëng chuyïín tiïìn IFT laâ caác kïnh chuyïín tiïìn nhanh hún vaâ àiïìu naây thûúâng laâ yïëu töë chñnh trong ûu tiïn cuãa ngûúâi chuyïín tiïìn Dõch vuå bûu àiïån Viïåt Nam laâ kïnh chuyïín tiïìn tûúng àöëi chêåm, cêìn khoaãng 2 tuêìn àïí chuyïín caác khoaãn tiïìn àïën tay ngûúâi nhêån. Maång lûúái bûu àiïån cuãa Viïåt Nam àûúåc töí chûác theo caách khiïën caãn trúã caác bûu àiïån àõa phûúng liïn hïå trûåc tiïëp vúái nhau. Thay vaâo àoá, hoå phaãi chuyïín thû qua möåt hïå thöëng nhiïìu cêëp bêåc cuãa caác phoâng bûu àiïån trung têm àïí röìi caác phoâng naây laåi chuyïín thû tñn ngûúåc laåi xuöëng caác phoâng bûu àiïån àõa phûúng. o Theo lúâi caác cöng chûác, cú súã haå têìng bûu àiïån Viïåt Nam bao göìm 15.189 cú súã cung cêëp dõch vuå cöng, trong àoá 2.610 cú súã chêëp nhêån caác giao dõch taâi chñnh Chuyïín tiïìn àïën khu vûåc nöng thön thöng qua caác kïnh chuyïín tiïìn chñnh thûác coá thïí mêët caã thaáng Caác hïå thöëng IFT àûúåc tin cêåy hún úã khu vûåc nöng thön vaâ caác nhaâ cung cêëp dõch vuå tûå àûa tiïìn àïën têån núi. Àêy laâ möåt phûúng phaáp chuyïín tiïìn nhanh hún vaâ hiïåu quaã hún laâ bùçng con àûúâng lêu hún thöng qua caác ngên haâng àùåt úã caác thaânh phöë. Chi phñ Nhû àaä mö taã úã phêìn Chùång àêìu tiïn, chi phñ cho caác àúåt chuyïín tiïìn chñnh thûác coá veã nhû cao hún. Àiïìu naây möåt phêìn laâ do möåt söë ngên haâng úã Chùång cuöëi cuâng phaãi mêët chi phñ àïí nhêån àûúåc caác khoaãn tiïìn tûâ nûúác ngoaâi vaâ viïåc sûã duång maång lûúái SWIFT cuäng khaá töën keám àöëi vúái caác ngên haâng. Caác chi phñ naây phaãn aánh vaâo giaá maâ ngûúâi tiïu duâng phaãi traã Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 77 Lúåi nhuêån thûá cêëp Àöëi vúái ngûúâi nhêån tiïìn, lúåi nhuêån thûá cêëp coá thïí thu àûúåc dûúái daång caác mö hònh kinh doanh saáng taåo, chùèng haån nhû gùæn caác khoaãn tiïìn vúái caác mùåt haâng thûúng maåi, hoùåc laâ caác dõch vuå taâi chñnh nhû cho vay tiïìn ÚÃ Viïåt Nam coá caác baáo caáo vïì möåt MTO cung cêëp dõch vuå cho caác nhaâ nhêån tiïìn thûúâng xuyïn àûúåc vay tiïìn. Möåt söë töí chûác coi sûå chuyïín tiïìn cuäng laâ caách àïí cung cêëp caác dõch vuå taâi chñnh khaác cho nhau Möi trûúâng quaãn lyá/ Ngaânh chuyïín tiïìn úã Viït Nam àaä thu àûúåc àöång lûåc úã giai àoaån phaáp lyá coân non treã. Do àoá, caác cú quan quaãn lyá Viïåt Nam àang gùåp khoá khùn laâ laâm sao hoaân thiïån möåt khung khöí àïí giûä àûúåc nhõp àöå phaát triïín ngaây caâng tùng cuãa ngaânh naây, cho pheáp noá khúãi sùæc phuâ húåp vúái tiïìm nùng cuãa mònh trong khi vêîn phaãi aáp duång mûác giaám saát phuâ húåp Vaâo nùm 1999 vaâ 2000,caác quy àõnh àaä àûúåc ban haânh àöëi vúái viïåc thu thêåp thöng tin vïì caác luöìng tiïìn chuyïín tûâ caác kïnh chñnh thûác, nhû ngên haâng, caác MTO vaâ dõch vuå bûu àiïån SBV chó yïu cêìu cung cêëp söë lûúång haâng thaáng vïì töíng tiïìn chuyïín. SBV coá quyïìn xem xeát laåi caác quy àõnh vïì têåp húåp söë liïåu cuãa mònh àïí phuâ húåp vúái caác phûúng phaáp kïë toaán quöëc tïë nhû Caán cên thanh toaán cuãa IFM Möåt söë yïu cêìu àöëi vúái AML/CFT àaä àûúåc nùçm trong caác böå luêåt vaâ quy àõnh phaáp luêåt Luêåt hònh sûå àaä hònh sûå hoaá haânh àöång rûãa tiïìn vaâ caác cú quan coá quyïìn bùæt vaâ tõch thu tiïìn phaåm phaáp. Àiïìu 251 cuãa Böå Luêåt hònh sûå nûúác Cöång hoaâ xaä höåi chuã nghôa Viïåt Nam xaác àõnh töåi phaåm rûãa tiïìn vaâ liïåt kï têët caã caác töåi phaåm thuöåc vaâo loaåi töåi phaåm liïn quan àïën muåc àñch rûãa tiïìn Möåt dûå thaão nghõ àõnh àang àûúåc xem xeát seä cho SBV quyïìn lûåc röång lúán àïí thi haânh hiïåu quaã hún böå luêåt hònh sûå Caác ngên haâng àaä lûu yá àïën chi phñ gia tùng liïn quan àïën caác biïån phaáp tuên thuã. Caác yïu cêìu vïì nhêån daång cuäng phaãi thûåc hiïån úã khu vûåc nhêån tiïìn, ngûúâi nhêån tiïìn phaãi xuêët trònh theã cùn cûúác hay söí höå khêíu do nhaâ nûúác cêëp thò múái àûúåc nhêån tiïìn Möåt vêën àïì chñnh àaä àûúåc nhêån thêëy laâ sûå can thiïåp bêët ngúâ cuãa caác cú quan quaãn lyá trong thõ trûúâng chuyïín tiïìn. Sûå hònh thaânh thõ trûúâng àoâi hoãi phaãi thiïët lêåp àûúåc uy tñn vïì sûå tin cêåy vaâ tñnh nhêët quaán, phuâ húåp vúái luêåt lïå chung Taâi liïåu tham khaão Adams, Richard H., Jr. 2003. "International Migration, Remittances, and the Brain Drain." Policy Research Working Paper 3069, World Bank, Washington, D.C. Anh, Dang Nguyen, Cecilia Tacoli, and Xuan Thanh Hoang. 2003. "Migration in Vietnam: A Review of Information on Current Trends and Patterns and Their Policy Implications." Migration, Development, and Pro-Poor Policy Choices in Asia Paper 7. DFID-RMMRU Conference, Dhaka. See online article at http://www.livelihoods.org/hot_topics/docs/Dhaka_CP_7.pdf. June. APEC Symposium on Alternative Remittance Systems (ARS). 2004. "Shaping the Remittances Market by Shifting to Formal Systems." Tokyo, Japan. June 3­4. http://www1.worldbank.org/finance/html/amlcft/Tokyo percent20ARS per- cent20symposium.htm. APG (Asia Pacific Group on Money Laundering). 1998. "Money Laundering Methods and Proceeds of Crime Typologies Workshop: Underground Banking and Alternative Remittance Systems." Tokyo, Japan. March 2­3. Asia Pacific Foundation of Canada. 1999. "Vietnam on the Brink; Philippines improving, but..." Canada Asia Commentary, no. 6. See online article at http://www.asiapa- cific.ca/analysis/pubs/pdfs/cac6.pdf. June. Beázard, Gwenn. 2002. "Global Money Transfers: Exploring the Remittance Gold Mine." A report by Celent Communications. New York, NY. August. Breakup, David. 2002. "ATMs Gaining in The Money Transfer Biz." American Banker. September 3. British Columbia Stats. 2001. "1996 Consensus Profile of British Columbia's Census Subdivisions (CSD): Profile of Comox-Strathcona Regional District." BC Stats. 79 80 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái British Columbia. February. ------. 2002. "Special Feature: Refugee Immigrants to British Columbia." Immigration Highlights. See online article at http://www.bcstats.gov.bc.ca/pubs/immig/imm 014sf.pdf.March. Broome, John, and Doug Mackinnon. 2003. "Training and Technical Assistance Needs Analysis: Vietnam." ASEM, ADB Anti-Money Laundering Initiative. Anti-Money Laundering Project, ASEM and ADB. August. Buchenau, Juan. 2003. "Innovative Products and Adaptations for Rural Finance." Paper prepared for Paving the Way Forward: An International Conference on Best Practices in Rural Finance. Washington, D.C. June 2­4. Burbidge, Nicolas W. R. 2004. "International Anti­Money Laundering and Anti­Terrorist Financing: The Work of the Office of the Superintendent of Financial Institutions in Canada." Journal of Money Laundering Control 7 (4): 320­332. Canadian Museum of Civilization Corporation. 1998. "Boat People no Longer: Vietnamese Canadians In Canada." Website at http://www.civilization.ca/cul- tur/vietnam/viint00e.html. Canada Border Services Agency. 2004a. "Money Laundering Program." Presentation prepared for the World Bank Mission to Canada. Ottawa, Canada. July 15. ------. 2004b. "Operational Policy and Coordination Directorate Customs Branch." Presentation prepared for the World Bank Mission to Canada. Ottawa, Canada. July 16. Canadian Heritage. 2004. "Moving Vietnamese Canadian Communities Forward-- Ministerof State Augustine Announces Major Project as Asian Heritage Month Begins." News release. See online article at http://www.pch.gc.ca/newsroom/ news_e.cfm?Action=Display&code=4N0067E. CIC (Citizenship and Immigration Canada). 2004. Website. http://www.cic.gc.ca. CIC and CIDA (Canadian International Development Agency). 2004. "Remittances: A Preliminary Research." Ottawa, Canada. March. DEA (Drug Enforcement Administration). 2000. "BC BUD: Growth of the Canadian Marijuana Trade." Drug Intelligence Brief. See online article at http://www.usdoj. gov/dea/pubs/intel/01001-intellbrief.pdf. December. ------. 2001. "The Drug Situation in Vietnam." Drug Intelligence Brief. See online arti- cle at http://www.usdoj.gov/dea/pubs/intel/02001/02001p.html. November. ------. 2003. "Vietnam: Country Brief." Drug Intelligence Brief. See online article at http://www.usdoj.gov/dea/pubs/intel/03050/03050.pdf. November. DFID (U.K. Department for International Development), World Bank, and the International Migration Policy Programme. 2003. International Conference on Migrant Remittances: Development Impact, Opportunities for the Financial Sector and Future Prospects. London. October 9­10. Doorn, Judith Van. 2002. "Migration, Remittances and Small Enterprise Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 81 Development." The Social Finance Programme, ILO. See online article at http://www.ilo.org/public/english/employment/finance/download/remit2. pdf. Fallavier, Pierre. 1998. "Developing Micro-Finance Institutions in Vietnam: Policy Implications to Set Up an Enabling Environment." Thesis. The University of British Columbia. FINTRAC (Financial Transactions and Reports Analysis Centre of Canada). 2003. Annual Report. Ottawa, Canada. Fleming, Lachlan. 2003. "Bank Reporting in Vietnam: An Investigative Study Project to Determine the Scope, Benefits and Costs of Improvements." BSA Consulting Group. Wellington, New Zealand. June. Globe and Mail. 2004. "Police break up massive international crime ring." March 31. IMF. 2003a. Balance of Payments Statistics Yearbook 54, Part 1: Country Tables, 2003. Washington, D.C. ------. 2003b. "Vietnam: 2003 Article IV Consultation-Staff Report; Staff Statement; Public Information Notice on the Executive Board Discussion; and Statement by the Executive Director for Vietnam." Country Report 03/380. Washington, D.C. December. ------. 2004. "Vietnam: Poverty Reduction Strategy Paper Progress Report." Country Report 04/20. Washington, D.C. February. Institute for International Monetary Affairs. 2002. "Settlement Systems of East Asian Economies." Commissioned by the Ministry of Finance Japan. Tokyo, Japan. September. Inter-American Dialogue. 2004. "All In The Family." Report of the Inter-American Dialogue Task Force on Remittances. January. Joint Donor Report to the Vietnam Consultative Group Meeting. 2003. Vietnam Development Report 2004--Poverty. Hanoi, Vietnam. November. Khoa, Le Xuan. 2002. "Vietnamese Expatriates and Vietnam: Challenges and Opportunities." Review of Vietnamese Studies 2:1­10. http://vstudies.learn- abouthmong.org/revofvietstu1.html. Klager, Bob. 2004. "Drug empire smashed­Ottawa at nexus of global narcotics ring targeted in huge bust." The Ottawa Sun. April 1. McGee, T. G., and Steffanie Scott, eds. 2000. "The Poor at Risk: Surviving the Economic Crisis in Southeast Asia." Report of a collaborative research project sponsored by the Conference Board of Canada and the Canadian International Development Agency. Presented to the Human Resource Development Working Group Meeting, Asia Pacific Economic Cooperation (APEC). Brunei. May 28. Monzon, Luis, and Emina Tudakovic. 2004. "Remittances: A Canadian Perspective." Citizenship and Immigration Canada. Ottawa, Canada. February. Ndarishikanye, Barnabe. 2003. "Remittances from Canada to Central Americas and 82 Taâi liïåu laâm viïåc cuãa Ngên haâng Thïë giúái the Caribbean." CIDA, Analysis and Research Division. Canada. December. Orozco, Manuel, and Inter-American Dialogue. 2002. "Changes in the Atmosphere? Increase of Remittances, Price Decline but New Challenges." Research Series: Remittances Project. Inter-American Dialogue. March. Orozco, Manuel. 2000. "Remittances and Markets: New Players and Practices." Working Paper. The Inter-American Dialogue and the Thomas Rivera Policy Institute. May. ------. 2002a. "Market, Money, and High Costs." Written testimony presented before the Senate Banking Committee to Examine Remittances Abuses. See online article at http://www.iadialog.org/publications/country_studies/remit- tances/senate_hearing.pdf.February. ------. 2002b. "Attracting Remittances: Market, Money and Reduced Costs." Report commissioned by MIF and IDB. See online article at http://www.thedialogue.org/publications/country_studies/remittances/Mar ketMoney.pdf. January 28. ------. 2003a. "Worker Remittances: Issues and Best Practices." Testimony present- ed to the U.S. House Committee on Financial Services hearing entitled "Remittances: Reducing Costs, Increasing Competition, and Broadening Access to the Market. October. ------. 2003b. "Worker Remittances in an International Scope." Research Series: Remittances Project. Inter-American Dialogue. Working paper commissioned by MIF and IDB. March. Pfeifer, Mark. "Newly Released Population Figures Show Strong Growth in the Vietnamese Population of Ontario, British Columbia, and the Nation as a Whole." Vietnamese Canadian Federation website. See online article at http://www.vietfederation.ca/vietname.htm. Reynolds, Bob. 2004. "Business Finance: Viewpoint--When Regulation Causes More Problems than Solutions." Accountancy 133(1):113. Royal Canadian Mounted Police. 2004. "Police smash North America-wide organ- ized crime network." News Release. March 31. See online article at http://www.grc-rcmp.gc.ca/news/n_0414_e.htm. Rural Migration News. "China, India, Vietnam." 9 (2). See online article at http://migration.ucdavis.edu/rmn/comments.php?id=4_0_5_0. April 16. Samuels, George. 2003. "Banking Unbanked Immigrants through Remittances." Communities and Banking. Fall: 3­8. Sander, Cerstin. 2003. "Migrant Remittances To Developing Countries." Prepared for the U.K. Department of International Development. See online article at http://www.bannock.co.uk/PDF/Remittances.pdf. June. Second International Conference on Hawala. Abu Dhabi, UAE. April 3­5. http://www.cbuae.gov.ae/Hawala/HAWALA.htm. Solimano, Andres. 2003. "Remittances By Emigrants Issues and Evidence." Serie Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam 83 Macroeconomña del desarrollo, ECLAC Series. No. 26. Economic Commission for Latin America and the Caribbean, the United Nations. Santiago, Chile. October. Sorensen, Ninna N. 2004. "The Development Dimension of Migrant Remittance." Migration Policy Research Working Paper Series 1 (June). International Organization for Migration. Switzerland. See online article at http://www.iom.int/DOCUMENTS/PUBLICATION/EN/mpr1.pdf. The G8 Summit. 2004. "G8 Action Plan: Applying the Power of Entrepreneurship to the Eradication of Poverty." Summit Documents. Sea Island, Georgia. Tsai, Catherine. 2004. "First Data Profit Lifted by Western Union." The Washington Post.February 3. See online article at http://www.washingtonpost.com/wp- dyn/articles/A9456-2004Feb3.html. U.S. Vietnam Trade Council. Website. http://www.usvtc.org. Viet Nam Economic Review. 2000. "Vietnam's Economy in the 1990s Achievements and Obstacles." Press Information Department, Vietnam Ministry of Foreign Affairs. September. Vietnam Investment Review. 2003. "Analysis: The Rise of a New Development Ally." See online article at http://www.vir.com.vn/Client/VIR/index.asp? url=con- tent.asp&doc=1386. Voice of Vietnam News. Economics. Website. Hanoi, Vietnam. http://www.vov.org.vn/2004_08_18/Defaultv.htm. World Bank. 2003a. Global Development Finance 2003: Striving for Stability in Development Finance. Washington, D.C. ------. 2003b. "State Bank of Vietnam and World Bank Sign Second Poverty Reduction Support Credit (PRSC2) for $100 Million." Press releases and articles. Hanoi. Vietnam. August 15. Baãn àöì lûu thöng tiïìn tïå theo con àûúâng chñnh thûác giûäa Canada vaâ Viïåt Nam C oá hai loaåi khaách haâng chuyïín tiïìn vïì Viïåt Nam: nhûäng nhên cöng di cû taåm thúâi vaâ Viïåt Kiïìu. Caác muäi tïn trïn baãn àöì biïíu thõ caác doâng tiïìn chuyïín vaâo Viïåt Nam tûâ nhûäng nûúác coá söë lûúång chuyïín tiïìn àïën Viïåt Nam lúán nhêët. Caác tónh Viïåt Nam àûúåc àaánh dêëu bùçng caác maâu khaác nhau tuyâ theo mûác hoa höìng maâ nhûäng nhaâ chi traã yïu cêìu àïí taåo thuêån lúåi cho viïåc chuyïín traã caác khoaãn tiïìn taåi àõa phûúng àoá. Hiïíu biïët àûúåc tñnh caách cuãa cöång àöìng Viïåt Kiïìu, vai troâ quan troång cuãa tñnh dên töåc trong cöång àöìng naây vaâ nhûäng thoái quen chuyïín tiïìn seä giuáp caác hïå thöëng chuyïín tiïìn chñnh thûác phaát triïín saãn phêím vaâ dõch vuå cuãa mònh àaáp ûáng caác nhu cêìu cuãa khaách haâng chuyïín tiïìn. 85 Chõu traách nhiïåm xuêët baãn: BUÂI VIÏÅT BÙÆC Chõu traách nhiïåm nöåi dung: PHAÅM NGOÅC LUÊÅT Biïån têåp: NGUYÏÎN PHÛÚNG MAI Chïë baãn: TAÅ QUYÂNH MAI Sûãa baãn in: In 1000 cuöën khöí 20,5 x 26,5. Taåi Cöng ty In vaâ Vùn hoaá phêím. Giêëy pheáp xuêët baãn söë: 756-XB-QLXB/01-VHTT cêëp ngaây 19-5-2005. In xong vaâ nöåp lûu chiïíu thaáng 5/2005 Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam Haânh lang chuyïín tiïìn Canada-Viïåt Nam